Theo quy định trong hệ thống phân ngành kinh tế Việt Nam, bách hóa tổng hợp là ngành hoạt động bán lẻ đa dạng các loại hàng hóa tiêu dùng, được tổ chức theo mô hình cửa hàng hoặc chuỗi cửa hàng, phục vụ người tiêu dùng cuối cùng. Loại hình này thường không giới hạn mặt hàng cụ thể, mà kinh doanh nhiều nhóm hàng từ thực phẩm, hóa mỹ phẩm, đồ dùng gia đình đến văn phòng phẩm và hàng tiêu dùng nhanh. Ngành này được pháp luật công nhận là ngành nghề kinh doanh hợp pháp, không thuộc nhóm ngành có điều kiện, do đó không yêu cầu chứng chỉ hành nghề hay vốn pháp định.
Mã ngành chính áp dụng cho hoạt động kinh doanh bách hóa tổng hợp là 4719 - Bán lẻ khác trong các cửa hàng kinh doanh tổng hợp, theo Quyết định số 27/2018/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Mã ngành này bao gồm cả hoạt động của siêu thị mini và cửa hàng đa ngành. Việc tra cứu mã ngành có thể thực hiện trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp hoặc tra cứu trực tiếp trong danh mục hệ thống ngành nghề kinh tế ban hành kèm theo quyết định nêu trên. Khi đăng ký kinh doanh, cần ghi đúng mã ngành 4719 và mô tả rõ phạm vi hoạt động kinh doanh thực tế.
Trong thực tiễn, bách hóa tổng hợp có thể gắn liền với nhiều nhóm ngành phụ tùy theo mặt hàng kinh doanh chủ lực. Các nhóm ngành phổ biến gồm: bán lẻ thực phẩm trong cửa hàng chuyên doanh (mã 4722, 4723), bán lẻ hóa mỹ phẩm (mã 4772), bán lẻ hàng gia dụng hoặc dụng cụ gia đình (mã 4759). Tùy quy mô và định hướng kinh doanh, doanh nghiệp có thể bổ sung các mã ngành này bên cạnh mã chính 4719. Việc khai báo đúng và đầy đủ danh mục ngành nghề không chỉ bảo đảm tính pháp lý, mà còn hỗ trợ mở rộng quy mô hoạt động về sau.
Hồ sơ đăng ký ngành nghề bách hóa tổng hợp phụ thuộc vào loại hình kinh doanh (hộ cá thể hay doanh nghiệp). Về cơ bản, hồ sơ gồm: Giấy đề nghị đăng ký kinh doanh (theo mẫu), bản sao giấy tờ tùy thân của chủ thể đăng ký, danh sách thành viên (nếu là công ty), dự thảo điều lệ (đối với doanh nghiệp), và bảng kê ngành nghề kinh doanh trong đó có mã ngành 4719. Đối với hộ kinh doanh cá thể, cần có thêm hợp đồng thuê địa điểm (nếu không thuộc sở hữu cá nhân). Toàn bộ hồ sơ nộp tại Phòng đăng ký kinh doanh thuộc Sở KH&ĐT cấp tỉnh nơi đặt địa chỉ trụ sở chính.
Việc đăng ký mã ngành cần tuân theo Danh mục ngành nghề kinh tế quốc dân. Khi đăng ký kinh doanh, doanh nghiệp ghi mã ngành 4719 và kèm theo mô tả chi tiết: "Bán lẻ trong các cửa hàng bách hóa tổng hợp, không chuyên doanh một loại hàng hóa cụ thể". Nếu có kinh doanh thực phẩm, đồ uống hoặc các mặt hàng cần điều kiện riêng, doanh nghiệp cần bổ sung các mã ngành phù hợp và thực hiện các thủ tục bổ sung tương ứng (ví dụ: an toàn thực phẩm). Mọi chỉnh sửa, bổ sung mã ngành sau khi thành lập đều thực hiện theo thủ tục thay đổi đăng ký doanh nghiệp.
Việc lựa chọn mô hình hộ kinh doanh hay doanh nghiệp phụ thuộc vào quy mô và định hướng hoạt động. Hộ kinh doanh phù hợp với mô hình nhỏ, hoạt động tại một địa điểm, không thuê nhiều lao động và do một cá nhân làm chủ. Doanh nghiệp (công ty TNHH, công ty cổ phần) phù hợp nếu bạn định mở chuỗi cửa hàng hoặc cần pháp nhân để ký kết hợp đồng lớn. Về mặt pháp lý, cả hai hình thức đều được quyền đăng ký mã ngành 4719, tuy nhiên doanh nghiệp có lợi thế về mở rộng ngành nghề và tăng tính minh bạch trong giao dịch, đặc biệt nếu có nhu cầu xuất hóa đơn VAT.
Ngành bách hóa tổng hợp thuộc danh mục ngành nghề kinh doanh không có điều kiện, theo quy định tại Luật Đầu tư 2020, do đó không yêu cầu giấy phép con riêng biệt để được hoạt động. Tuy nhiên, nếu trong danh mục hàng hóa kinh doanh có mặt hàng thuộc ngành nghề có điều kiện (ví dụ: rượu, thuốc lá, thực phẩm, mỹ phẩm...), thì người kinh doanh vẫn phải xin các loại giấy phép tương ứng như: giấy phép bán lẻ rượu, chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm, giấy phép phân phối mỹ phẩm... Như vậy, không phải toàn bộ hoạt động bách hóa cần giấy phép riêng, mà chỉ phát sinh giấy phép trong trường hợp kinh doanh các mặt hàng đặc thù theo quy định pháp luật chuyên ngành.
Dù không thuộc ngành nghề có điều kiện, nhưng việc mở cửa hàng bách hóa tổng hợp vẫn cần tuân thủ các quy định pháp luật cơ bản, bao gồm:
Trường hợp doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh muốn mở rộng phạm vi hoạt động sang các nhóm hàng khác không nằm trong mã ngành đã đăng ký ban đầu, cần thực hiện thủ tục cập nhật ngành nghề kinh doanh. Thủ tục này gồm:
Từ góc nhìn pháp lý, việc lập kế hoạch tài chính trước khi đăng ký kinh doanh là một phần quan trọng để đảm bảo năng lực thực hiện nghĩa vụ thuế và vận hành ổn định. Tổng chi phí đầu tư ban đầu cho cửa hàng bách hóa tổng hợp thường bao gồm:
Luật không giới hạn thời điểm khai trương cửa hàng bách hóa, tuy nhiên từ góc nhìn thực tiễn và pháp lý, việc lựa chọn thời điểm đăng ký và đi vào hoạt động nên được cân nhắc vào đầu quý tài chính hoặc đầu năm dương lịch. Điều này giúp thuận lợi trong việc:
Từ góc độ pháp lý và vận hành, setup cửa hàng bách hóa cần dựa trên nguyên tắc đảm bảo đủ điều kiện kinh doanh nhưng tiết kiệm chi phí khởi tạo ban đầu. Một số điểm cần lưu ý gồm:
Từ chọn mã ngành đến setup cửa hàng, mọi bước đều cần được thực hiện cẩn trọng dưới góc nhìn pháp luật. Việc tuân thủ đúng quy trình sẽ giúp cửa hàng bách hóa phát triển bền vững, tránh rủi ro pháp lý.