Quy tắc dùng điện thoại giữa vợ chồng khi ở cùng nhau

Vì vậy, vợ chồng nên thống nhất ba lớp nguyên tắc: thời điểm không dùng điện thoại, cách dùng khi đang ở cạnh nhau và ngoại lệ khi có việc cần xử lý ngay. Quy tắc càng cụ thể, đối xứng và có thể điều chỉnh thì càng ít biến thành công cụ kiểm soát.

Xác định những thời điểm điện thoại nên nhường chỗ cho nhau

Không phải toàn bộ thời gian ở cùng nhau đều cần trở thành “thời gian không điện thoại”. Hai người có thể cùng ngồi trong một phòng nhưng đang làm những việc riêng, và việc một người xem điện thoại lúc đó không nhất thiết làm giảm kết nối. Điểm cần thống nhất là những khoảng thời gian có kỳ vọng tương tác rõ ràng.

Những thời điểm thường đáng được ưu tiên gồm bữa ăn chung, cuộc trò chuyện quan trọng, khoảng thời gian vừa gặp lại nhau sau một ngày làm việc, hoạt động hai người chủ động làm cùng nhau và thời gian chuẩn bị đi ngủ nếu đây vốn là lúc hai người trò chuyện.

Cơ chế ở đây không nằm ở bản thân chiếc điện thoại. Khi một người đang nói nhưng người kia liên tục nhìn màn hình, chuyển sang ứng dụng khác hoặc phản hồi thông báo, sự chú ý bị chia nhỏ. Người đối diện có thể phải dừng câu chuyện, lặp lại thông tin hoặc tự hỏi liệu điều mình nói có đáng được nghe hay không. Nếu tình trạng này lặp lại, vấn đề dễ chuyển từ “anh/em đang xem điện thoại” thành “anh/em không thực sự có mặt khi ở bên em/anh”.

Nghiên cứu về phubbing — hành vi ưu tiên điện thoại trong tương tác trực tiếp — và technoference — sự gián đoạn của công nghệ trong quan hệ — thường ghi nhận mối liên hệ giữa việc điện thoại chen vào tương tác đôi lứa với mức hài lòng quan hệ thấp hơn và nhiều xung đột hơn. Đây chủ yếu là bằng chứng về mối liên hệ, không có nghĩa cứ cầm điện thoại trước mặt bạn đời là chắc chắn gây tổn hại quan hệ. Điều đáng chú ý là tần suất gián đoạn, bối cảnh và ý nghĩa mà hai người gán cho hành vi đó.

Một thỏa thuận thực tế có thể là:

·         Trong bữa ăn chung, để điện thoại ngoài tầm tay nếu không có việc cần theo dõi

·         Khi một người nói “em/anh muốn nói chuyện nghiêm túc”, cả hai tạm dừng màn hình

·         Khi có khoảng thời gian hai người chủ động dành cho nhau, không vừa trò chuyện vừa lướt nội dung khác

·         Trước khi ngủ, nếu hai người muốn có thời gian kết nối, thống nhất một khoảng không dùng điện thoại

Các mốc này không phải tiêu chuẩn bắt buộc cho mọi gia đình. Chúng chỉ có giá trị khi phù hợp với nhịp sống và nhu cầu kết nối thực tế của cả hai.

Thống nhất cách dùng điện thoại ngay cả khi không cần cất máy

Giữ kết nối không đồng nghĩa với việc điện thoại phải biến mất hoàn toàn. Nhiều tình huống chỉ cần thay đổi cách sử dụng là đủ.

Chẳng hạn, một người có thể cần trả lời tin nhắn công việc trong khi hai vợ chồng đang ngồi cùng nhau. Sự khác biệt lớn nằm ở việc người đó âm thầm chuyển toàn bộ sự chú ý sang màn hình hay nói trước: “Anh cần trả lời việc này khoảng vài phút rồi mình nói tiếp”.

Việc báo trước có tác dụng vì nó làm rõ ý nghĩa của sự gián đoạn. Người còn lại biết rằng cuộc trò chuyện đang được tạm dừng vì một nhiệm vụ cụ thể, chứ không phải bị bỏ sang một bên vô thời hạn.

Hai người có thể thống nhất:

·         Báo cho nhau khi cần xử lý một việc khiến cuộc trò chuyện phải dừng

·         Không vừa nhìn điện thoại vừa giả vờ rằng mình vẫn đang nghe đầy đủ

·         Nếu chỉ cần kiểm tra nhanh, thực hiện xong rồi quay lại tương tác

·         Nếu công việc sẽ kéo dài, nói rõ để người kia có thể chuyển sang việc riêng thay vì chờ

Một hiểu nhầm phổ biến là chỉ cần nói “anh/em vẫn nghe mà” thì việc tiếp tục nhìn màn hình không còn ảnh hưởng. Trong những trao đổi đơn giản, điều này có thể đúng. Nhưng với câu chuyện cần cảm xúc, suy nghĩ hoặc phản hồi tinh tế, sự hiện diện còn thể hiện qua ánh mắt, nét mặt, khoảng dừng và cách phản ứng. Khả năng nghe được lời nói không đồng nghĩa với việc đang dành toàn bộ sự chú ý cần thiết cho cuộc trò chuyện.

Quy định ngoại lệ để nguyên tắc không trở thành cứng nhắc

Một quy tắc thiếu ngoại lệ rất dễ thất bại. Công việc, con cái, cha mẹ lớn tuổi, tình huống khẩn cấp hoặc những trách nhiệm khác có thể khiến một người cần để ý điện thoại ngay cả trong khoảng thời gian hai vợ chồng đã dành cho nhau.

Thay vì cố loại bỏ mọi ngoại lệ, hai người nên định nghĩa trước ngoại lệ nào là hợp lý và cách báo cho nhau khi ngoại lệ xảy ra.

Ví dụ, nếu một người đang trực công việc, đang chờ tin từ bệnh viện hoặc cần nhận cuộc gọi liên quan đến con, điện thoại có thể được đặt cạnh bên. Khi đó, nguyên tắc quan trọng không còn là “không được chạm điện thoại” mà là “chỉ phản hồi những việc thuộc ngoại lệ đã thống nhất”.

Cách này giải quyết một xung đột thường gặp: một bên muốn có quy tắc rõ ràng, trong khi bên kia lo rằng quy tắc sẽ không phù hợp với đời sống thực tế. Khi ngoại lệ được nói trước, hai người không phải tranh luận lại từ đầu mỗi lần điện thoại xuất hiện.

Điều cần tránh là biến “việc gấp” thành khái niệm quá rộng. Nếu mọi thông báo đều được xem là cần xử lý ngay, quy tắc gần như không còn tác dụng. Ngược lại, nếu một người yêu cầu người kia bỏ qua cả những trách nhiệm thực sự cần thiết, quy tắc đã chuyển từ bảo vệ kết nối sang gây cản trở.

Không dùng quy tắc điện thoại để kiểm soát quyền riêng tư của nhau

Quy tắc sử dụng điện thoại khi ở cùng nhau và quyền kiểm tra điện thoại của bạn đời là hai vấn đề khác nhau.

Việc thống nhất “không lướt điện thoại trong lúc chúng ta đang nói chuyện” liên quan đến sự chú ý chung. Việc yêu cầu mật khẩu, đọc tin nhắn hoặc kiểm tra lịch sử sử dụng lại liên quan đến ranh giới riêng tư và niềm tin. Không nên mặc nhiên coi cái sau là điều kiện để thực hiện cái trước.

Một bộ quy tắc lành mạnh nên áp dụng đối xứng: nếu một người mong bạn đời không cầm điện thoại trong bữa tối, chính mình cũng cần tuân theo nguyên tắc đó. Quy tắc khó tạo cảm giác công bằng nếu một người được tự do sử dụng điện thoại nhưng lại giám sát chặt cách người kia sử dụng.

Cũng cần phân biệt giữa riêng tư và bí mật gây ảnh hưởng trực tiếp đến quan hệ. Mỗi người vẫn có thể có không gian cá nhân trên thiết bị của mình. Nếu tồn tại vấn đề về lòng tin, cách xử lý phù hợp là trao đổi về chính vấn đề lòng tin và hành vi liên quan, thay vì dùng một quy tắc “không điện thoại” để giải quyết gián tiếp.

Ranh giới này quan trọng vì mục tiêu ban đầu là tăng chất lượng hiện diện khi hai người ở cùng nhau, không phải tạo thêm quyền kiểm soát lẫn nhau.

Chuyển mong muốn mơ hồ thành những quy tắc có thể thực hiện

Những câu như “đừng dùng điện thoại nhiều quá” hoặc “hãy quan tâm đến em/anh hơn” diễn đạt được cảm xúc nhưng khó trở thành thỏa thuận. Hai người có thể hiểu “nhiều quá” theo hai chuẩn hoàn toàn khác nhau.

Một quy tắc dễ thực hiện cần trả lời được bốn câu hỏi:

1.    Khi nào nguyên tắc được áp dụng

2.    Hành vi nào cần tạm dừng hoặc hạn chế

3.    Ngoại lệ nào được chấp nhận

4.    Làm gì khi một người quên hoặc cần phá lệ

Chẳng hạn, thay vì “tối đến đừng ôm điện thoại”, hai người có thể thống nhất: sau khi hoàn tất các việc riêng, khoảng thời gian hai người ngồi nói chuyện với nhau sẽ không dùng mạng xã hội; nếu có cuộc gọi công việc cần nhận thì người nhận báo trước và quay lại sau khi xử lý xong.

Sự cụ thể làm giảm nhu cầu suy đoán động cơ. Một người không phải tự hỏi “tại sao anh ấy lại nhìn điện thoại?” nếu cả hai đã biết loại tình huống nào được xem là ngoại lệ.

Không nhất thiết phải đặt một hạn mức số phút giống nhau cho mọi ngày. Một giới hạn định lượng có thể hữu ích nếu hai người thực sự có vấn đề về thời lượng sử dụng, nhưng với câu hỏi về kết nối khi ở cạnh nhau, bối cảnh sử dụng thường quan trọng hơn tổng số phút sử dụng. Mười phút xem điện thoại khi mỗi người đang nghỉ riêng khác với mười phút liên tục nhìn màn hình trong lúc bạn đời đang chia sẻ một chuyện quan trọng.

Kiểm tra lại quy tắc theo tác động thay vì cố bảo vệ quy tắc ban đầu

Một thỏa thuận tốt không cần bất biến. Lịch làm việc, trách nhiệm gia đình và nhu cầu cá nhân có thể thay đổi, vì vậy hai người nên đánh giá quy tắc dựa trên tác động thực tế.

Câu hỏi quan trọng không phải “chúng ta có tuân thủ hoàn hảo không?” mà là:

·         Hai người có ít bị gián đoạn khi trò chuyện hơn không

·         Mỗi người có cảm thấy mình được chú ý hơn không

·         Quy tắc có gây cảm giác bị kiểm soát không

·         Các ngoại lệ có đang xuất hiện quá thường xuyên không

·         Có thời điểm nào quy tắc không còn phù hợp với sinh hoạt thực tế không

Nếu một quy tắc thường xuyên gây tranh cãi, không nhất thiết kết luận rằng một người “không tôn trọng thỏa thuận”. Có thể quy tắc đang quá rộng, quá khó thực hiện hoặc chưa tính đủ nhu cầu của một bên.

Chẳng hạn, quy định “về nhà là không dùng điện thoại” có thể không phù hợp với người cần một khoảng thời gian thư giãn riêng sau ngày làm việc. Hai người có thể sửa thành một thỏa thuận chính xác hơn: mỗi người có thời gian riêng trước, sau đó dành một khoảng nhất định để tương tác không bị màn hình chen ngang.

Điểm cần giữ ổn định không phải từng chi tiết của quy tắc, mà là nguyên tắc chung: khi hai người đã chọn một thời điểm để kết nối, sự chú ý dành cho nhau cần được bảo vệ khỏi những gián đoạn không cần thiết.

Vợ chồng nên thống nhất việc dùng điện thoại theo bối cảnh thay vì cố áp đặt một lệnh cấm chung. Hãy xác định những thời điểm cần ưu tiên nhau, cách báo khi phải xử lý việc trên điện thoại, ngoại lệ hợp lý và ranh giới riêng tư của mỗi người. Một quy tắc tốt phải áp dụng công bằng cho cả hai, đủ cụ thể để thực hiện nhưng đủ linh hoạt để thích nghi với cuộc sống thực tế.

Mục tiêu cuối cùng không phải là giảm số lần chạm vào điện thoại bằng mọi giá, mà là để khi hai người thực sự muốn ở bên nhau, chiếc điện thoại không liên tục trở thành đối tượng được ưu tiên hơn người đang ngồi trước mặt.