Cách trao đổi nghĩa vụ tài chính gia đình hai bên

Vì vậy, một cuộc trao đổi hiệu quả không nên bắt đầu bằng câu hỏi “mỗi bên được gửi bao nhiêu tiền”, mà bằng việc cùng xác định những nghĩa vụ nào thực sự tồn tại, khả năng của hai người đến đâu và nguyên tắc nào sẽ áp dụng cho cả hai gia đình. Khi nguyên tắc được thống nhất trước tình huống cụ thể, việc hỗ trợ cha mẹ sẽ ít biến thành cuộc tranh luận về bên nội, bên ngoại hay chuyện ai đang hy sinh nhiều hơn.

Xác định rõ đang nói về những nghĩa vụ tài chính nào

“Nghĩa vụ với gia đình” có thể mang ý nghĩa rất khác nhau đối với mỗi người. Với một người, đó là khoản tiền cố định gửi cha mẹ hằng tháng. Với người khác, trách nhiệm chỉ phát sinh khi cha mẹ đau ốm hoặc gặp khó khăn. Một gia đình có thể tự chủ tài chính, trong khi gia đình còn lại phụ thuộc đáng kể vào sự hỗ trợ của con cái.

Nếu hai người chỉ nói chung rằng “phải có trách nhiệm với bố mẹ”, mỗi người rất dễ hiểu câu đó theo tiêu chuẩn của riêng mình. Trước khi bàn đến số tiền, nên làm rõ những nhóm nhu cầu đang tồn tại, chẳng hạn:

·         Khoản hỗ trợ sinh hoạt thường xuyên cho cha mẹ

·         Chi phí y tế hoặc chăm sóc khi cha mẹ đau ốm

·         Khoản hỗ trợ khi gia đình gặp sự cố hoặc mất nguồn thu nhập

·         Chi phí lễ, Tết, cưới hỏi và những dịp quan trọng

·         Khoản vay, nghĩa vụ tài chính hoặc vấn đề phát sinh của người thân

·         Những khoản hỗ trợ tự nguyện ngoài nhu cầu thiết yếu

Việc phân loại rất quan trọng vì một khoản chi đều đặn không thể được xử lý giống một trường hợp khẩn cấp. Tương tự, nhu cầu chăm sóc sức khỏe của cha mẹ cũng khác với việc thường xuyên tài trợ cho những khoản chi không thiết yếu của người thân.

Càng xác định cụ thể, hai người càng dễ thảo luận dựa trên vấn đề thực tế thay vì tranh luận về tình cảm.

Bắt đầu từ khả năng tài chính của gia đình nhỏ

Một sai lầm phổ biến là xác định số tiền dành cho gia đình hai bên trước, rồi mới xem phần còn lại có đủ cho cuộc sống của hai người hay không. Cách tiếp cận này dễ khiến nghĩa vụ với gia đình lớn cạnh tranh trực tiếp với tiền sinh hoạt, quỹ dự phòng, kế hoạch sinh con hoặc các mục tiêu dài hạn của gia đình nhỏ.

Trình tự hợp lý hơn là xác định trước khả năng tài chính thực tế của hai người: thu nhập, chi phí thiết yếu, các khoản nợ, quỹ dự phòng và những mục tiêu đã cam kết. Phần nguồn lực còn lại mới là cơ sở để quyết định mức hỗ trợ phù hợp.

Điều này không có nghĩa cha mẹ chỉ được quan tâm khi “có tiền thừa”. Ý nghĩa của nguyên tắc này là không cam kết một nghĩa vụ dài hạn vượt quá khả năng duy trì. Một khoản hỗ trợ tưởng như hợp lý trong tháng hiện tại có thể trở thành áp lực lớn nếu thu nhập giảm, xuất hiện chi phí y tế hoặc gia đình nhỏ có thêm người phụ thuộc.

Hai người vì thế nên nói thẳng về giới hạn của mình. Nếu một mức hỗ trợ khiến ngân sách liên tục thiếu hụt, phải vay nợ hoặc không còn khả năng xử lý tình huống khẩn cấp, vấn đề cần được xem xét lại không phải vì thiếu trách nhiệm, mà vì cách thực hiện trách nhiệm đó đang thiếu tính bền vững.

Công bằng không nhất thiết là chia tiền bằng nhau cho hai bên

Khi bàn về gia đình nội và ngoại, nhiều cặp đôi nhanh chóng chọn giải pháp “bên này bao nhiêu thì bên kia cũng bấy nhiêu”. Cách này dễ hiểu và tạo cảm giác công bằng, nhưng không phải lúc nào cũng phản ánh đúng hoàn cảnh.

Cha mẹ hai bên có thể khác nhau về thu nhập, sức khỏe, tài sản, số người phụ thuộc và mức độ cần hỗ trợ. Nếu một bên đang tự chủ tốt còn bên kia có người bệnh cần chăm sóc, phân bổ hoàn toàn bằng nhau có thể tạo ra sự cân bằng về con số nhưng không cân bằng về nhu cầu.

Một nguyên tắc phù hợp hơn là thống nhất tiêu chí áp dụng giống nhau, thay vì bắt buộc kết quả phải giống nhau. Chẳng hạn, cả hai có thể cùng ưu tiên nhu cầu thiết yếu và y tế; cùng xem xét khả năng tự chi trả của cha mẹ; cùng giới hạn hỗ trợ đối với những khoản không cấp thiết.

Cách tiếp cận này giúp chuyển cuộc trao đổi từ “nhà anh hay nhà em nhận nhiều hơn” sang “trường hợp nào đáng được ưu tiên hơn theo nguyên tắc mà chúng ta đã thống nhất”.

Tuy nhiên, nhu cầu khác nhau không nên trở thành lý do để một bên tự động quyết định mọi khoản hỗ trợ cho gia đình mình. Khi tiền chung bị ảnh hưởng, nhu cầu thực tế và quyền tham gia quyết định của người còn lại đều cần được tôn trọng.

Thống nhất trước cách xử lý khoản định kỳ và khoản phát sinh

Không phải khoản hỗ trợ nào cũng cần được thảo luận lại từ đầu. Nếu hai người phải xin ý kiến nhau về từng món quà nhỏ hoặc từng khoản gửi cha mẹ, việc quản lý tiền bạc có thể trở nên nặng nề. Ngược lại, nếu không có giới hạn nào, một khoản phát sinh lớn có thể tạo cảm giác người kia đã tự ý sử dụng tiền chung.

Có thể giải quyết bằng cách thiết lập hai cơ chế khác nhau.

Với khoản hỗ trợ thường xuyên

Nếu cha mẹ cần hỗ trợ định kỳ, hai người nên thống nhất mức có thể duy trì trong điều kiện tài chính bình thường. Khoản này nên được xem cùng các nghĩa vụ cố định khác của ngân sách thay vì xử lý tùy hứng từng tháng.

Định kỳ, hai người có thể xem lại mức hỗ trợ khi thu nhập, chi phí của gia đình nhỏ hoặc hoàn cảnh của cha mẹ thay đổi. Một thỏa thuận tài chính không cần bất biến để có giá trị; điều quan trọng là mọi thay đổi đáng kể đều được trao đổi.

Với khoản hỗ trợ phát sinh

Hai người nên thống nhất trước ngưỡng hoặc loại tình huống mà một người có thể tự quyết và trường hợp nào cần bàn bạc chung.

Ví dụ, một khoản nhỏ trong phạm vi tiền cá nhân có thể không cần xin ý kiến. Nhưng nếu cần sử dụng quỹ chung, vay tiền, rút khoản tiết kiệm hoặc cam kết hỗ trợ dài hạn, quyết định nên có sự đồng thuận của cả hai.

Trong tình huống khẩn cấp như vấn đề sức khỏe, có thể phải hành động trước khi có đủ thời gian tính toán. Khi đó, nguyên tắc nên là giải quyết nhu cầu cấp thiết trước và cùng rà soát phương án tài chính ngay sau đó, thay vì dùng tính khẩn cấp để tạo ra một cam kết không giới hạn.

Nói về tiền mà không biến cuộc trao đổi thành so sánh hai gia đình

Nghĩa vụ tài chính với cha mẹ gắn với tình cảm, lòng biết ơn và đôi khi cả những kỳ vọng đã hình thành từ trước khi hai người đến với nhau. Vì thế, cách nói có ảnh hưởng rất lớn đến kết quả.

Những câu như “nhà anh lúc nào cũng cần tiền”, “em chỉ biết lo cho bên ngoại” hoặc “bố mẹ anh có nuôi em ngày nào đâu” dễ đẩy cuộc trao đổi khỏi vấn đề tài chính và biến nó thành sự đánh giá con người hoặc gia đình của đối phương. Khi đó, người nghe thường có xu hướng bảo vệ cha mẹ mình thay vì tiếp tục tìm giải pháp.

Tốt hơn, hãy mô tả tác động cụ thể của khoản chi và nhu cầu cần giải quyết. Thay vì phản đối một bên gia đình, có thể trao đổi rằng khoản hỗ trợ mới sẽ làm quỹ dự phòng giảm đến mức hai người không còn thoải mái, hoặc tổng nghĩa vụ hiện tại đã vượt mức ngân sách có thể duy trì.

Một trình tự trao đổi hữu ích là:

1.    Nêu tình huống đang phát sinh

2.    Xác định nhu cầu thực tế của gia đình

3.    Kiểm tra khả năng tài chính hiện tại của hai người

4.    Đối chiếu với nguyên tắc đã thống nhất

5.    Cùng chọn mức hỗ trợ và thời gian hỗ trợ

6.    Xác định khi nào cần đánh giá lại

Cách nói này không loại bỏ bất đồng, nhưng giữ bất đồng ở đúng vấn đề cần giải quyết: nguồn lực có hạn nên được phân bổ như thế nào.

Đặt ranh giới với những nghĩa vụ không có điểm dừng

Một khoản hỗ trợ trở nên khó quản lý khi không ai biết nó sẽ kéo dài bao lâu hoặc điều kiện nào khiến nó kết thúc. Điều này thường xảy ra khi hai người đồng ý giúp vì tình huống trước mắt nhưng khoản hỗ trợ sau đó dần trở thành mặc định.

Do đó, với những nhu cầu không phải nghĩa vụ thường xuyên đã thống nhất, nên làm rõ ba yếu tố: mức hỗ trợ, thời gian hỗ trợ và điều kiện xem xét lại.

Ví dụ, giúp gia đình trong thời gian mất nguồn thu khác với cam kết bù toàn bộ thiếu hụt vô thời hạn. Hỗ trợ một khoản chi y tế cũng khác với việc nhận trách nhiệm cho mọi chi phí sau đó. Ranh giới rõ ràng giúp cả người hỗ trợ và người nhận hiểu được phạm vi của sự giúp đỡ.

Ranh giới còn cần thiết khi yêu cầu đến từ anh chị em hoặc họ hàng chứ không trực tiếp từ cha mẹ. Việc một người cảm thấy có trách nhiệm không đồng nghĩa mọi nhu cầu của gia đình mở rộng đều tự động trở thành nghĩa vụ tài chính chung của hai vợ chồng.

Nếu hai người không thống nhất được một khoản hỗ trợ, không nên giải quyết bằng cách giấu tiền hoặc quyết định trước rồi thông báo sau. Cách làm đó có thể giải quyết một nhu cầu trước mắt nhưng làm suy giảm niềm tin, khiến những cuộc trao đổi tài chính sau khó khăn hơn.

Tạo một nguyên tắc chung để dùng cho cả hai gia đình

Mục tiêu cuối cùng không phải thương lượng thành công từng khoản tiền, mà là xây dựng được một hệ thống ra quyết định mà cả hai đều thấy có thể chấp nhận.

Hai người có thể thống nhất một số nguyên tắc như:

·         Nhu cầu thiết yếu và sức khỏe được ưu tiên hơn các khoản chi không thiết yếu

·         Mọi hỗ trợ phải nằm trong khả năng tài chính thực tế của gia đình nhỏ

·         Khoản ảnh hưởng đáng kể đến tiền chung cần có sự đồng thuận

·         Hoàn cảnh hai bên được đánh giá theo cùng tiêu chí nhưng số tiền không bắt buộc bằng nhau

·         Khoản hỗ trợ tạm thời cần có thời điểm xem xét lại

·         Không vay nợ hoặc dùng quỹ quan trọng để hỗ trợ nếu chưa cùng thống nhất

·         Khi hoàn cảnh hoặc thu nhập thay đổi, thỏa thuận có thể được điều chỉnh

Các nguyên tắc này không giải quyết trước mọi tình huống. Giá trị của chúng nằm ở việc tạo ra một điểm tham chiếu chung. Khi phát sinh yêu cầu mới, hai người không phải quay lại tranh luận từ đầu về việc ai thương bố mẹ hơn hay gia đình nào xứng đáng hơn.

Một thỏa thuận tốt cũng phải có chỗ cho ngoại lệ. Tai nạn, bệnh nặng hoặc biến cố bất thường có thể khiến hai người tạm thời phải vượt khỏi kế hoạch ban đầu. Ngoại lệ chỉ trở thành vấn đề khi nó liên tục được sử dụng để phá bỏ mọi giới hạn đã thống nhất.

Trao đổi nghĩa vụ tài chính với gia đình hai bên hiệu quả nhất khi hai người xem đây là vấn đề quản lý nguồn lực chung chứ không phải cuộc cạnh tranh giữa hai gia đình. Hãy làm rõ từng loại nghĩa vụ, đánh giá khả năng của gia đình nhỏ, thống nhất tiêu chí công bằng, đặt giới hạn cho các khoản phát sinh và quy định những quyết định nào cần có sự đồng thuận.

Quan trọng hơn số tiền cụ thể là việc hai người cùng sử dụng một nguyên tắc. Khi nguyên tắc đủ rõ và được áp dụng nhất quán cho cả hai bên, việc chăm lo cho cha mẹ có thể được thực hiện mà không buộc một người phải cảm thấy quyền lợi của mình hoặc gia đình mình luôn đứng sau người còn lại.