Nguyên tắc chia sẻ thông tin cá nhân của người thân

Một nguyên tắc dễ áp dụng là: nếu việc chia sẻ có thể làm thay đổi quyền kiểm soát, sự riêng tư, an toàn, tài chính, sức khỏe, danh dự hoặc các mối quan hệ của người có thông tin, nên xin phép trước. Chỉ nên bỏ qua bước hỏi lại khi gia đình đã có thỏa thuận rõ cho đúng tình huống đó hoặc xuất hiện trường hợp cấp bách cần bảo vệ tính mạng, sức khỏe hay quyền, lợi ích hợp pháp.

Về pháp lý, quyền đối với đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình được bảo vệ. Điều 38 Bộ luật Dân sự 2015 đặt nguyên tắc việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân phải có sự đồng ý của người đó; đối với bí mật gia đình còn liên quan đến sự đồng ý của các thành viên gia đình. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 đã có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 và tiếp tục xác lập các quyền của chủ thể dữ liệu, trong đó có quyền đồng ý.

Khi nào nên xin phép trước khi chia sẻ?

Gia đình nên mặc định xin phép trước khi thông tin không được tạo ra để phổ biến rộng rãi hoặc khi người nhận mới nằm ngoài phạm vi mà người thân có thể dự liệu.

Các nhóm thường cần hỏi trước gồm:

·         Số điện thoại cá nhân, địa chỉ nhà, địa chỉ nơi làm việc hoặc lịch trình

·         Ảnh, video, bản ghi âm hoặc nội dung tin nhắn riêng

·         Thông tin sức khỏe, bệnh lý, điều trị, thai sản hoặc tâm lý

·         Thu nhập, tài khoản, khoản vay, tài sản hoặc khó khăn tài chính

·         Số giấy tờ định danh, tài khoản trực tuyến hoặc thông tin xác thực

·         Chuyện tình cảm, hôn nhân, xung đột gia đình hoặc vấn đề cá nhân nhạy cảm

·         Thông tin liên quan đến con cái mà người nhận không thực sự cần biết

·         Bất kỳ thông tin nào người thân từng yêu cầu không kể lại

Cần đặc biệt hỏi lại khi mục đích hoặc người nhận thay đổi. Ví dụ, một người đồng ý cho mẹ đưa số điện thoại của mình cho bác sĩ không đồng nghĩa với việc số đó có thể được chuyển tiếp cho nhóm họ hàng; đồng ý đăng một bức ảnh trong nhóm gia đình cũng không mặc nhiên là đồng ý đăng công khai trên mạng xã hội.

Vấn đề cốt lõi là phạm vi đồng ý. Một lần nói “được” không nên được hiểu thành quyền chia sẻ vô thời hạn cho mọi người và mọi mục đích.

Khi nào có thể không cần hỏi lại từng lần?

Không phải mọi trao đổi trong gia đình đều cần một thủ tục xin phép mới. Gia đình có thể giảm sự bất tiện bằng cách thống nhất trước những trường hợp chia sẻ thường xuyên và ít rủi ro.

Chẳng hạn, một người có thể chủ động nói:

·         Có thể đưa số điện thoại của tôi cho người thân trong họ khi họ cần liên hệ trực tiếp

·         Có thể báo lịch chuyến bay cho bố mẹ để tiện đón

·         Có thể cung cấp thông tin dị ứng thuốc cho người đi cùng khi cần chăm sóc

·         Ảnh sinh hoạt gia đình chỉ được gửi trong nhóm gia đình, không đăng công khai

Khi đó, điều quan trọng là không vượt quá phạm vi đã thống nhất. Nếu người thân chỉ cho phép chia sẻ số điện thoại với họ hàng, việc cung cấp thêm địa chỉ nhà hoặc nơi làm việc vẫn là một quyết định khác.

Ngoài thỏa thuận trước, pháp luật hiện hành cũng ghi nhận một số trường hợp xử lý dữ liệu không cần sự đồng ý, trong đó có tình huống cấp bách nhằm bảo vệ tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của chủ thể dữ liệu hay người khác. Trong đời sống gia đình, ngoại lệ này nên được hiểu hẹp: chia sẻ vì thật sự cần thiết, đúng người có khả năng hỗ trợ và chỉ cung cấp lượng thông tin tối thiểu cần dùng.

Ví dụ, khi một người bất tỉnh và cần cấp cứu, việc thông báo tiền sử dị ứng thuốc cho nhân viên y tế có ý nghĩa hoàn toàn khác với việc kể chi tiết bệnh án của người đó cho nhiều người sau khi tình huống khẩn cấp đã qua.

Gia đình nên phân loại thông tin trước khi thống nhất

Một quy tắc chung như “việc gì cũng phải hỏi” rất dễ bị bỏ qua vì bất tiện. Ngược lại, quy tắc “người nhà thì kể được” lại quá rộng. Cách thực tế hơn là chia thông tin thành ba mức.

Thông tin có thể chia sẻ theo thỏa thuận chung

Đây là những thông tin người đó đã đồng ý cho một nhóm người nhất định biết trong các tình huống thông thường, chẳng hạn số liên lạc hoặc lịch trình phục vụ việc đón đưa.

Gia đình vẫn cần xác định giới hạn người nhận. “Có thể cho họ hàng số điện thoại” khác với “có thể đăng số điện thoại vào một nhóm đông người”.

Thông tin phải hỏi trước

Đây nên là nhóm mặc định đối với thông tin cá nhân chưa có thỏa thuận rõ, đặc biệt khi liên quan đến hình ảnh, sức khỏe, tài chính, địa chỉ, công việc hoặc quan hệ riêng tư.

Quy tắc đơn giản là: không chắc người đó có muốn người thứ ba biết hay không thì hỏi. Chi phí của một tin nhắn hỏi trước thường thấp hơn nhiều so với việc phải thu hồi thông tin đã chuyển đi.

Thông tin hạn chế chia sẻ ngay cả trong gia đình

Một số thông tin chỉ nên được biết bởi người thực sự cần biết, như mật khẩu, mã OTP, dữ liệu xác thực, hồ sơ sức khỏe chi tiết, giấy tờ định danh đầy đủ hoặc thông tin có thể tạo rủi ro an toàn.

Trong trường hợp này, việc một thành viên biết thông tin vì đang hỗ trợ người thân cũng không phải lý do để chuyển tiếp cho thành viên khác.

Một lần xin phép nên làm rõ những gì?

Câu hỏi “Cho anh nói chuyện này nhé?” đôi khi vẫn quá mơ hồ. Người được hỏi khó đánh giá hậu quả nếu chưa biết thông tin sẽ đi đâu.

Một lần xin phép đủ rõ nên làm sáng tỏ bốn yếu tố:

1.    Thông tin nào sẽ được chia sẻ

2.    Nói cụ thể phần cần cung cấp thay vì xin phép chung chung

3.    Chia sẻ cho ai

4.    Một cá nhân, một nhóm gia đình, cơ quan hay đăng công khai là các phạm vi rất khác nhau

5.    Mục đích là gì

6.    Chẳng hạn để liên hệ, đặt lịch khám, xử lý hồ sơ hay giải quyết tình huống khẩn cấp

7.    Chia sẻ bằng cách nào

8.    Nói trực tiếp, gửi tài liệu, chuyển ảnh chụp hay đăng lên mạng tạo mức độ lan truyền khác nhau

Ví dụ, thay vì hỏi “Em cho chị số của em nhé?”, có thể hỏi rõ: “Chị gửi số điện thoại của em cho cô A để cô ấy liên hệ về việc giao hồ sơ được không?”

Cách hỏi này cho phép người thân đồng ý toàn bộ, từ chối hoặc giới hạn phạm vi, chẳng hạn chỉ cho số điện thoại nhưng không cho địa chỉ. Trong sinh hoạt gia đình, cũng không nên coi việc người kia không phản đối ngay lập tức là sự cho phép để tiếp tục chia sẻ.

Cần thận trọng hơn với thông tin của trẻ em

Cha mẹ hoặc người chăm sóc thường phải thay trẻ xử lý nhiều việc, nhưng điều đó không đồng nghĩa mọi thông tin của trẻ đều có thể được công khai tùy ý.

Theo quy định hiện hành của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, khi việc xử lý dữ liệu của trẻ nhằm công bố hoặc tiết lộ thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên, phải có sự đồng ý của trẻ và người đại diện theo pháp luật.

Về thực hành trong gia đình, điều này cũng cho thấy một nguyên tắc quan trọng: trẻ càng có khả năng nhận thức về việc thông tin của mình được sử dụng ra sao thì người lớn càng nên cho trẻ tham gia quyết định.

Trước khi đăng ảnh, kể chuyện học tập, sức khỏe, hành vi, khó khăn tâm lý hoặc một tình huống khiến trẻ có thể xấu hổ, nên cân nhắc:

·         Người nhận có thực sự cần thông tin này không

·         Việc công khai có thể ảnh hưởng đến trẻ sau này không

·         Có thể giảm bớt chi tiết nhận dạng hay không

·         Trẻ có hiểu và đồng ý với phạm vi chia sẻ hay không

Mục tiêu không phải cản trở cha mẹ chăm sóc con, mà là phân biệt giữa sử dụng thông tin để chăm sóc trẻ và công bố thông tin của trẻ cho người không cần biết.

Gia đình có thể thống nhất một quy tắc chia sẻ đơn giản

Một thỏa thuận hiệu quả không cần dài. Gia đình có thể thống nhất theo công thức:

Đúng thông tin – đúng người – đúng mục đích – đúng phạm vi – hỏi lại khi hoàn cảnh thay đổi.

Có thể áp dụng thành những quy ước cụ thể:

·         Thông tin sức khỏe, tài chính, giấy tờ, chuyện tình cảm và địa chỉ riêng luôn hỏi trước

·         Hình ảnh chỉ được đăng công khai khi người xuất hiện trong ảnh đồng ý

·         Thông tin đã cho phép chia sẻ trong nhóm gia đình không tự động được chuyển ra ngoài nhóm

·         Khi chỉ cần một phần thông tin thì không gửi toàn bộ giấy tờ hoặc toàn bộ cuộc trò chuyện

·         Khi có tình huống khẩn cấp thì ưu tiên an toàn, nhưng chỉ chia sẻ thông tin cần thiết

·         Nếu một người thay đổi ý kiến, cả nhà tôn trọng giới hạn mới từ thời điểm đó

·         Khi không xác định được thông tin thuộc nhóm nào, mặc định hỏi người có thông tin trước

Quy tắc này giải quyết được mâu thuẫn phổ biến giữa hai nhu cầu: gia đình vẫn có thể hỗ trợ nhau nhanh chóng, nhưng mỗi người không mất quyền quyết định ai được biết những gì về mình.

Nếu đã lỡ chia sẻ hoặc gia đình không đồng thuận thì làm gì?

Khi thông tin đã được gửi đi, tranh luận xem người chia sẻ “có ý tốt hay không” thường không giải quyết được rủi ro. Việc cần làm trước là hạn chế phạm vi lan truyền.

Có thể xử lý theo trình tự:

1.    Dừng chia sẻ tiếp

2.    Cho người có thông tin biết chính xác đã chia sẻ gì và cho ai

3.    Yêu cầu người nhận xóa, không chuyển tiếp hoặc không công khai nếu còn có thể

4.    Xác định hậu quả cần xử lý, chẳng hạn đổi mật khẩu, bảo vệ tài khoản hoặc yêu cầu gỡ nội dung

5.    Thống nhất lại giới hạn cho lần sau

Nếu bất đồng xuất phát từ cách hiểu khác nhau, nên chuyển từ câu hỏi “ai đúng” sang câu hỏi cụ thể hơn: Thông tin nào được phép chia sẻ, với ai và trong tình huống nào?

Một người có thể thoải mái cho người thân kể về nghề nghiệp của mình nhưng không muốn ai nhắc đến thu nhập. Người khác có thể không ngại ảnh gia đình được gửi riêng nhưng không muốn ảnh con xuất hiện công khai. Vì vậy, ranh giới riêng tư không thể được suy ra chỉ từ mức độ thân thiết.

Nguyên tắc an toàn nhất khi chia sẻ thông tin cá nhân của người thân là không coi quan hệ gia đình như một sự cho phép mặc định. Gia đình nên thống nhất trước những loại thông tin có thể chia sẻ thường xuyên, còn thông tin nhạy cảm, riêng tư hoặc nằm ngoài phạm vi đã thống nhất thì hỏi trước.

Khi phải quyết định nhanh, có thể dùng ba câu hỏi: Người này có cần biết không? Họ cần biết bao nhiêu? Người có thông tin có thể dự liệu và chấp nhận việc chia sẻ này không? Nếu câu trả lời chưa rõ và không có tình huống cấp bách, xin phép trước thường là lựa chọn phù hợp hơn.

Có cần xin phép khi cho người khác số điện thoại của người thân?

Nên xin phép nếu chưa có thỏa thuận trước. Nếu người thân đã nói rõ rằng có thể cung cấp số cho một nhóm người hoặc một mục đích nhất định, có thể thực hiện trong phạm vi đó; khi người nhận hoặc mục đích thay đổi thì nên hỏi lại.

Có được đăng ảnh người thân lên mạng xã hội vì ảnh do mình chụp không?

Việc mình chụp ảnh không đồng nghĩa người xuất hiện trong ảnh đã đồng ý với mọi hình thức công khai. Với ảnh mang tính riêng tư hoặc có thể ảnh hưởng đến người được chụp, nên hỏi trước khi đăng hoặc mở rộng phạm vi người xem.

Trong trường hợp cấp cứu có cần chờ người thân đồng ý mới cung cấp thông tin không?

Không nên trì hoãn việc bảo vệ tính mạng hoặc sức khỏe chỉ để chờ một thủ tục đồng ý khi tình huống thực sự cấp bách. Pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện hành có quy định các trường hợp xử lý dữ liệu không cần sự đồng ý nhằm bảo vệ tính mạng, sức khỏe và các quyền, lợi ích hợp pháp trong tình huống cần thiết.

Đã được đồng ý một lần thì lần sau có cần hỏi lại không?

Phụ thuộc vào phạm vi đồng ý ban đầu. Nếu vẫn cùng loại thông tin, cùng người nhận và cùng mục đích đã được thống nhất, gia đình có thể không cần hỏi lại từng lần. Nếu có yếu tố mới — đặc biệt là người nhận mới, mục đích mới hoặc chuyển từ chia sẻ riêng sang công khai — nên xin phép lại.