Cách trao đổi mục tiêu tài chính vợ chồng

Điểm khó là hai vợ chồng có thể cùng mong muốn một cuộc sống ổn định nhưng lại hiểu “ổn định” theo những cách khác nhau. Một người muốn có quỹ dự phòng lớn trước khi chi cho nhu cầu khác; người còn lại muốn sớm mua nhà hoặc dành tiền cho trải nghiệm gia đình. Sự khác biệt này không nhất thiết có nghĩa một người đúng và người kia sai. FINRA cũng lưu ý các cặp đôi có thể khác nhau về mục tiêu tài chính, cách quản lý tiền tiết kiệm và mức chấp nhận rủi ro.

Vì vậy, trao đổi mục tiêu tài chính nên được xem là quá trình chuyển những mong muốn cá nhân thành một hệ thống ưu tiên chung, thay vì cố thuyết phục người kia chấp nhận toàn bộ quan điểm của mình.

Bắt đầu từ bức tranh tài chính hiện tại, không bắt đầu từ mong muốn

Trước khi hỏi “chúng ta muốn đạt mục tiêu nào?”, hai vợ chồng cần biết mình thực sự có bao nhiêu nguồn lực để phân bổ.

Những thông tin tối thiểu nên được đặt lên bàn gồm thu nhập thực nhận của gia đình, chi phí thiết yếu, các khoản nợ và nghĩa vụ thanh toán, số tiền tiết kiệm hiện có, khoản dự phòng và số tiền còn lại có thể dành cho mục tiêu tương lai. Đây là bước quan trọng vì một danh sách mục tiêu không gắn với dòng tiền hiện tại rất dễ trở thành danh sách mong muốn hơn là kế hoạch tài chính.

Chẳng hạn, nếu sau các khoản chi bắt buộc gia đình còn 15 triệu đồng mỗi tháng, thì 15 triệu đồng mới là nguồn lực thực tế để thảo luận. Khi đó, câu chuyện không còn là:

“Có nên mua nhà, đi du lịch hay tích lũy cho con?”

Mà trở thành:

“Trong 15 triệu đồng này, chúng ta phân bổ bao nhiêu cho từng mục tiêu và vì sao?”

Sự thay đổi cách đặt câu hỏi rất quan trọng. Nó đưa hai người từ tranh luận về sở thích sang giải quyết một bài toán nguồn lực hữu hạn.

CFPB cũng đặt việc hiểu tình hình tiền bạc, lập kế hoạch chi tiêu và xác định mục tiêu trong cùng một quá trình quản lý tài chính, thay vì xem mục tiêu tài chính tách rời khỏi khả năng chi trả thực tế.

Mỗi người nên trình bày mục tiêu cùng lý do phía sau

Một lỗi thường gặp khi trao đổi mục tiêu tài chính là chỉ nói về con số.

Ví dụ:

“Em muốn dành 500 triệu để mua nhà.”

“Anh muốn có 300 triệu tiền dự phòng.”

Nếu cuộc trao đổi dừng ở đây, hai mục tiêu rất dễ cạnh tranh trực tiếp với nhau. Nhưng con số chưa cho biết tại sao mục tiêu lại quan trọng.

Người muốn mua nhà có thể đang tìm kiếm sự ổn định về chỗ ở. Người muốn giữ khoản dự phòng lớn có thể từng trải qua giai đoạn mất việc hoặc cảm thấy bất an khi gia đình có ít tiền mặt.

Do đó, với mỗi mục tiêu, nên cùng trả lời bốn câu hỏi:

·         Mục tiêu cụ thể là gì

·         Vì sao mục tiêu này quan trọng

·         Khi nào cần đạt mục tiêu

·         Nếu chưa đạt đúng thời điểm thì hậu quả hoặc đánh đổi là gì

Phần “vì sao” đặc biệt quan trọng. Khi hiểu nhu cầu phía sau mục tiêu, hai người có thể tìm được phương án thay thế mà vẫn đáp ứng nhu cầu cốt lõi.

Ví dụ, nếu nhu cầu thực sự là ổn định chỗ ở, hai vợ chồng có thể thảo luận nhiều mức tiền mua nhà hoặc nhiều thời điểm mua khác nhau. Nếu nhu cầu là cảm giác an toàn tài chính, hai người có thể xác định một ngưỡng dự phòng cụ thể thay vì mặc định rằng càng giữ nhiều tiền mặt càng tốt.

Một mục tiêu rõ ràng vì thế không chỉ có tên. Nó cần có giá trị mục tiêu, thời hạn và ý nghĩa đối với gia đình. Cách tiếp cận này cũng phù hợp với công cụ Savings Goal Calculator của Investor.gov, trong đó mục tiêu tiết kiệm được gắn với số tiền cần đạt, nguồn lực hiện có và khoảng thời gian tích lũy.

Xếp ưu tiên theo mức độ cần thiết, thời hạn và hậu quả nếu trì hoãn

Khi nguồn lực không đủ để thực hiện đồng thời tất cả mục tiêu, hai vợ chồng cần một nguyên tắc ưu tiên thống nhất.

Không nên chỉ hỏi:

“Mục tiêu nào quan trọng hơn?”

Câu hỏi này quá chung chung và dễ biến thành tranh luận cảm tính. Thay vào đó, có thể đánh giá từng mục tiêu trên ba tiêu chí.

Mức độ cần thiết

Một số mục tiêu bảo vệ khả năng vận hành tài chính của gia đình, trong khi những mục tiêu khác chủ yếu nâng cao chất lượng cuộc sống.

Ví dụ, tạo nguồn tiền cho các chi phí bất ngờ thường có chức năng khác với ngân sách dành cho kỳ nghỉ. CFPB định nghĩa quỹ khẩn cấp là khoản tiền mặt dành riêng cho những chi phí không dự kiến như sửa chữa, hóa đơn y tế hoặc mất thu nhập.

Điều đó không có nghĩa mọi gia đình phải luôn đặt quỹ dự phòng lên trên tất cả mục tiêu khác. Nó có nghĩa hai vợ chồng cần nhận diện mục tiêu nào đang bảo vệ gia đình trước một rủi ro có khả năng làm gián đoạn các mục tiêu còn lại.

Thời hạn

Hai mục tiêu cùng quan trọng nhưng có thời hạn khác nhau không nhất thiết phải nhận nguồn lực ngang nhau.

Nếu gia đình cần 120 triệu đồng cho một mục tiêu sau 24 tháng, bỏ qua lợi suất và giả định bắt đầu từ 0, mức tích lũy trung bình cần khoảng 5 triệu đồng mỗi tháng. Nếu một mục tiêu khác cũng cần 120 triệu nhưng còn 60 tháng, áp lực dòng tiền ban đầu thấp hơn đáng kể.

Thời hạn vì thế biến “mục tiêu quan trọng” thành nhu cầu tài chính có thể tính toán.

Hậu quả nếu trì hoãn

Hai người cũng nên hỏi:

“Nếu lùi mục tiêu này một năm, chuyện gì xảy ra?”

Có mục tiêu có thể trì hoãn với chi phí thấp. Có mục tiêu trì hoãn sẽ làm tăng rủi ro hoặc khiến số tiền phải dành mỗi tháng sau này lớn hơn.

Chính hậu quả của việc trì hoãn giúp phân biệt giữa mục tiêu mình muốn sớm đạt và mục tiêu thực sự cần được cấp nguồn lực sớm.

Chuyển thứ tự ưu tiên thành con số phân bổ cụ thể

Thống nhất rằng “mua nhà là ưu tiên số một” vẫn chưa phải một kế hoạch.

Hai vợ chồng cần đi thêm một bước: chuyển ưu tiên thành dòng tiền.

Giả sử mỗi tháng gia đình có 15 triệu đồng có thể dành cho các mục tiêu và đang theo đuổi ba mục tiêu:

·         Tăng quỹ dự phòng

·         Tích lũy tiền mua nhà

·         Du lịch gia đình

Nếu cả ba mục tiêu đều nhận tiền mà không có nguyên tắc, gia đình có thể dành lần lượt 5 triệu đồng cho mỗi mục tiêu. Cách chia đều có vẻ công bằng nhưng chưa chắc phù hợp với thời hạn và mức độ cần thiết.

Sau khi trao đổi, hai người có thể thống nhất rằng trong sáu tháng tới, 8 triệu đồng dành cho quỹ dự phòng, 5 triệu đồng cho tiền mua nhà và 2 triệu đồng cho du lịch. Khi quỹ dự phòng đạt ngưỡng đã thống nhất, phần 8 triệu đồng đó được phân bổ lại.

Điểm quan trọng không nằm ở tỷ lệ cụ thể mà ở cơ chế:

Nguồn lực phải đi theo mức ưu tiên đã thống nhất.

Đối với quỹ dự phòng, không tồn tại một con số phù hợp với mọi gia đình. Một mốc tham khảo được Investor.gov nêu là khoản tiết kiệm tương đương khoảng 3–6 tháng chi phí sinh hoạt, nhưng nhu cầu thực tế còn phụ thuộc vào độ ổn định thu nhập, người phụ thuộc và khả năng đối phó với chi phí bất ngờ.

Vì vậy, hai vợ chồng nên thống nhất ngưỡng phù hợp với hoàn cảnh của mình thay vì sử dụng một benchmark như quy tắc tuyệt đối.

Thảo luận phần đánh đổi trước khi chốt mục tiêu

Mọi quyết định phân bổ tiền đều có chi phí cơ hội.

Nếu tăng thêm 3 triệu đồng mỗi tháng cho mục tiêu mua nhà, 3 triệu đồng đó phải đến từ đâu: giảm chi tiêu hiện tại, giảm khoản dành cho mục tiêu khác hay tăng thu nhập?

Đây là phần thường bị bỏ qua trong trao đổi tài chính. Hai người dễ đồng ý với một mục tiêu hấp dẫn nhưng chưa chắc đồng ý với sự hy sinh cần thiết để đạt mục tiêu đó.

Bởi vậy, với mỗi quyết định tăng ưu tiên, nên hỏi:

“Nguồn tiền bổ sung sẽ lấy từ đâu?”

Ví dụ, hai người cùng muốn rút ngắn kế hoạch tích lũy mua nhà từ bốn năm xuống ba năm. Nếu điều đó đòi hỏi thêm 6 triệu đồng mỗi tháng, cả hai phải cùng thống nhất liệu khoản tiền này sẽ đến từ việc giảm ngân sách giải trí, trì hoãn một mục tiêu khác hay tăng nguồn thu.

Khi đánh đổi được nói rõ từ đầu, việc thực hiện kế hoạch thường minh bạch hơn. Một người sẽ khó cảm thấy mình đang âm thầm phải hy sinh cho “mục tiêu chung” mà thực chất chưa từng đồng ý với chi phí của nó.

Điều này cũng giúp sửa một hiểu lầm phổ biến: mục tiêu chung không có nghĩa mọi mục tiêu cá nhân phải biến mất. Hai vợ chồng có thể dành phần lớn nguồn lực cho mục tiêu chung nhưng vẫn giữ một phần ngân sách cho những ưu tiên riêng đã được thống nhất.

Thiết lập nguyên tắc xử lý khi hai người không cùng ưu tiên

Không phải cuộc trao đổi nào cũng kết thúc bằng sự đồng thuận ngay lập tức.

Nếu một người muốn dành gần như toàn bộ khoản dư cho mua nhà còn người kia muốn ưu tiên an toàn tài chính, việc cố tìm một bên “đúng” thường không giải quyết được vấn đề. Hai mục tiêu có thể phản ánh hai nhu cầu hợp lý nhưng cạnh tranh cùng một nguồn lực.

Trong trường hợp đó, có thể dùng ba bước.

Trước hết, tách mục tiêu khỏi người đề xuất. Thay vì nói “mục tiêu của anh” và “mục tiêu của em”, hãy đặt cả hai mục tiêu vào cùng một bảng và đánh giá theo các tiêu chí đã thống nhất: mức cần thiết, thời hạn, số tiền cần có và hậu quả nếu trì hoãn.

Tiếp theo, xác định phần tối thiểu mà mỗi mục tiêu cần nhận. Một mục tiêu có thể chưa phải ưu tiên số một nhưng vẫn cần một khoản đóng góp nhỏ để không bị đình trệ hoàn toàn.

Cuối cùng, nếu chưa thể quyết định dài hạn, hai người có thể chọn một phương án có thời hạn. Chẳng hạn, ưu tiên mạnh cho quỹ dự phòng trong sáu tháng rồi đánh giá lại thay vì tranh luận về một tỷ lệ phân bổ cố định cho nhiều năm.

Cơ chế này giúp cuộc trao đổi chuyển từ “ai nhượng bộ ai” sang “nguồn lực nào nên được sử dụng trước trong điều kiện hiện tại”.

Biến cuộc trao đổi thành một chu kỳ rà soát, không phải quyết định một lần

Mục tiêu tài chính chung không nên được chốt một lần rồi giữ nguyên bất kể hoàn cảnh.

Thu nhập có thể thay đổi. Gia đình có thêm con, chuyển việc, phát sinh chi phí lớn hoặc hoàn thành một mục tiêu sớm hơn dự kiến. Khi điều kiện thay đổi, thứ tự ưu tiên hợp lý trước đây cũng có thể không còn phù hợp.

Hai vợ chồng vì vậy nên có một lịch rà soát định kỳ. Khoảng thời gian cụ thể không cần giống nhau ở mọi gia đình; điều quan trọng là đủ đều để phát hiện sai lệch trước khi chúng trở thành vấn đề lớn.

Một buổi rà soát có thể tập trung vào năm câu hỏi:

·         Tiến độ từng mục tiêu hiện tại ra sao

·         Số tiền cần thiết hoặc thời hạn có thay đổi không

·         Nguồn lực hàng tháng có thay đổi không

·         Mục tiêu nào cần tăng hoặc giảm ưu tiên

·         Có mục tiêu mới nào buộc phải cạnh tranh với nguồn lực hiện tại không

Nếu một mục tiêu dài hạn liên quan đến đầu tư, việc kiểm tra định kỳ cũng cần xét xem kế hoạch vẫn phù hợp với hoàn cảnh và thời gian còn lại hay không. Investor.gov lưu ý hoàn cảnh tài chính và thời gian có thể khiến việc phân bổ tài sản cần được xem xét lại; với danh mục đầu tư, cơ quan này nêu sáu hoặc mười hai tháng là những khoảng thời gian thường được dùng để xem xét tái cân bằng, dù đây không phải quy tắc bắt buộc cho mọi trường hợp.

Mục đích của việc rà soát không phải thay đổi kế hoạch liên tục. Mục đích là bảo đảm kế hoạch vẫn phản ánh mục tiêu chung, nguồn lực thực tế và hoàn cảnh hiện tại.

Trao đổi mục tiêu tài chính vợ chồng hiệu quả không bắt đầu bằng việc tìm một công thức chia tiền hoàn hảo. Nó bắt đầu bằng việc hai người cùng nhìn vào nguồn lực thật, nói rõ nhu cầu phía sau từng mục tiêu, lượng hóa thời hạn và mức tiền cần thiết, sau đó thống nhất nguyên tắc ưu tiên khi các mục tiêu cạnh tranh nhau.

Một cuộc trao đổi tốt nên tạo ra kết quả đủ cụ thể để cả hai cùng biết: đang ưu tiên mục tiêu nào, mỗi tháng dành bao nhiêu cho mục tiêu đó, điều gì phải đánh đổi và khi nào sẽ xem xét lại quyết định.

Khi những nguyên tắc này rõ ràng, tiền không còn chỉ là chủ đề cần “nói cho xong”. Nó trở thành một nguồn lực mà hai vợ chồng có thể cùng điều phối theo những ưu tiên đã thống nhất.