Mạng xã hội gây ghen tuông vợ chồng như thế nào?

Sự kết hợp giữa khả năng quan sát cao và mức độ mơ hồ cao tạo điều kiện cho nghi ngờ phát triển. Khi một người vốn đang bất an về mối quan hệ, những dấu hiệu nhỏ trên mạng có thể trở thành chất liệu để suy diễn. Từ đó dễ hình thành vòng lặp: nhìn thấy tín hiệu → nghi ngờ → kiểm tra thêm → phát hiện thêm tín hiệu mơ hồ → ghen tuông tăng → xung đột → niềm tin giảm.

Các nghiên cứu về Facebook và mối quan hệ tình cảm, trong đó có công trình của Muise và cộng sự, Elphinston & Noller, cũng như Clayton và cộng sự, đã ghi nhận mối liên hệ giữa việc sử dụng mạng xã hội, hành vi giám sát trực tuyến, ghen tuông, xung đột và mức độ hài lòng trong quan hệ. Những kết quả này chủ yếu cho thấy mối liên hệ và cơ chế rủi ro, chứ không có nghĩa mạng xã hội là nguyên nhân duy nhất hoặc chắc chắn dẫn đến đổ vỡ hôn nhân.

Vì sao mạng xã hội dễ kích hoạt ghen tuông giữa vợ chồng?

Trong giao tiếp trực tiếp, một hành động thường đi kèm khá nhiều bối cảnh. Người vợ hoặc chồng có thể biết đối phương đang nói chuyện với ai, trong hoàn cảnh nào và với mục đích gì. Trên mạng xã hội, phần bối cảnh này thường bị mất.

Một biểu tượng trái tim dưới ảnh, một bình luận vui vẻ hoặc việc liên tục tương tác với cùng một người có thể có nhiều cách giải thích. Đó có thể chỉ là thói quen xã giao, quan hệ công việc hoặc bạn bè bình thường. Nhưng người quan sát thường chỉ thấy hành vi mà không biết toàn bộ câu chuyện phía sau.

Chính sự thiếu hụt thông tin khiến não phải tự lấp khoảng trống. Nếu người quan sát đã có cảm giác bất an, cách giải thích dễ nghiêng về khả năng đe dọa mối quan hệ hơn.

Tín hiệu mơ hồ dễ bị diễn giải thành dấu hiệu tình cảm

Mạng xã hội tạo ra rất nhiều tín hiệu nhỏ nhưng dễ quan sát: lượt thích, lượt theo dõi, bình luận, tin nhắn, trạng thái hoạt động hoặc việc xuất hiện thường xuyên trên trang cá nhân của một người khác.

Từng tín hiệu riêng lẻ thường không đủ để chứng minh điều gì. Tuy nhiên, khi người dùng đặt chúng cạnh nhau, họ có thể tạo thành một câu chuyện trong suy nghĩ: “Tại sao người này luôn tương tác?”, “Hai người có nói chuyện riêng không?”, “Có điều gì mình chưa biết?”.

Khi câu chuyện suy diễn đã hình thành, những thông tin tiếp theo có nguy cơ được nhìn qua lăng kính xác nhận nghi ngờ thay vì được đánh giá độc lập.

Mạng xã hội làm quá khứ trở nên dễ nhìn thấy

Ảnh cũ, bình luận từ nhiều năm trước, người yêu cũ còn trong danh sách bạn bè hoặc những kỷ niệm tự động xuất hiện có thể đưa những mối quan hệ đã kết thúc quay trở lại hiện tại dưới dạng dữ liệu số.

Điều này không đồng nghĩa tình cảm cũ vẫn tồn tại. Tuy nhiên, với người đang thiếu cảm giác an toàn, khả năng tiếp cận quá dễ dàng với dấu vết quá khứ có thể làm tăng so sánh và đặt câu hỏi về vị trí của mình trong mối quan hệ hiện tại.

Đây là một trong những điểm khác biệt quan trọng giữa ghen tuông ngoài đời và ghen tuông trên mạng: nền tảng có thể liên tục cung cấp thêm vật liệu để sự ghen tuông tiếp diễn.

Cơ chế nào biến việc dùng mạng xã hội thành nghi ngờ?

Ghen tuông trực tuyến thường không xuất hiện từ một sự kiện duy nhất. Nó phát triển thông qua nhiều cơ chế tâm lý và hành vi tương tác với nhau.

So sánh xã hội làm tăng cảm giác mình không đủ tốt

Mạng xã hội thường cho thấy những phần được lựa chọn kỹ nhất trong cuộc sống của người khác. Người dùng nhìn thấy hình ảnh hấp dẫn, thành tích, chuyến đi, phong cách sống hoặc những khoảnh khắc hạnh phúc nhưng ít thấy khó khăn phía sau.

Nếu một người liên tục nhìn thấy bạn đời tương tác với những người mà họ đánh giá là hấp dẫn hơn mình, quá trình so sánh có thể làm tăng cảm giác bị đe dọa.

Lúc này, vấn đề không còn nằm ở một lượt thích đơn lẻ. Người đó có thể bắt đầu đặt câu hỏi về giá trị của chính mình: “Mình có còn hấp dẫn với chồng/vợ không?”, “Nếu có lựa chọn tốt hơn, liệu người ấy có rời bỏ mình?”.

Cảm giác bất an về bản thân vì thế có thể chuyển thành nghi ngờ đối với bạn đời.

Khả năng theo dõi quá dễ tạo vòng lặp kiểm tra

Mạng xã hội cho phép một người kiểm tra rất nhiều thứ trong thời gian ngắn: ai mới theo dõi bạn đời, ai vừa được kết bạn, ai thường xuyên bình luận, đối phương hoạt động lúc nào hoặc có phản hồi với mình nhanh như với người khác hay không.

Việc kiểm tra có thể tạo cảm giác yên tâm tạm thời nếu không phát hiện điều đáng lo. Nhưng sự yên tâm này thường không giải quyết nguồn gốc của bất an.

Khi một dấu hiệu mới xuất hiện, nhu cầu kiểm tra có thể quay trở lại. Dần dần, người dùng học được rằng mỗi khi lo lắng, họ cần tìm thêm thông tin để giảm lo.

Nghiên cứu về “Facebook intrusion” và ghen tuông trong quan hệ tình cảm đã chỉ ra mối liên hệ giữa sự cuốn vào việc sử dụng Facebook, hành vi liên quan đến giám sát và mức độ ghen tuông cao hơn. Điều đáng chú ý là nhiều thông tin hơn không nhất thiết tạo ra nhiều chắc chắn hơn. Trong môi trường chứa hàng loạt tín hiệu mơ hồ, nhiều thông tin đôi khi chỉ tạo ra thêm câu hỏi.

Thuật toán có thể làm tín hiệu đáng ngờ xuất hiện nhiều hơn

Nội dung trên mạng xã hội không xuất hiện ngẫu nhiên. Nền tảng thường ưu tiên những tài khoản và nội dung mà người dùng từng tương tác.

Vì vậy, nếu bạn đời từng tương tác nhiều với một người, tài khoản đó có thể tiếp tục xuất hiện nổi bật. Người còn lại dễ nhìn tần suất xuất hiện này như bằng chứng về mức độ quan tâm đặc biệt, mặc dù một phần có thể đến từ cách nền tảng phân phối nội dung.

Điều này không phủ nhận khả năng tồn tại những tương tác vượt ranh giới. Nó chỉ cho thấy tần suất xuất hiện trên màn hình không tự nó chứng minh mức độ thân mật của một mối quan hệ.

Ghen tuông trên mạng làm niềm tin vợ chồng suy giảm ra sao?

Niềm tin trong hôn nhân không chỉ là tin rằng đối phương không ngoại tình. Nó còn bao gồm cảm giác rằng lời nói của người kia đáng tin, ranh giới của mối quan hệ được tôn trọng và những điều chưa biết không mặc nhiên là mối đe dọa.

Ghen tuông kéo dài có thể làm thay đổi cả ba yếu tố này.

Ban đầu, một người có thể chỉ hỏi về một tương tác cụ thể. Nếu câu trả lời không làm họ yên tâm, họ có thể tiếp tục kiểm tra. Khi kiểm tra trở thành thói quen, hành vi của bạn đời bắt đầu được đánh giá dựa trên bằng chứng thu thập được thay vì dựa trên niềm tin sẵn có.

Vấn đề càng rõ khi hai người bắt đầu bước vào chu trình phòng thủ.

Một người hỏi: “Tại sao anh lại thích ảnh của cô ấy?”. Người kia cảm thấy mình bị kiểm soát nên phản ứng gay gắt hoặc tránh giải thích. Sự phòng thủ này lại bị người thứ nhất diễn giải thành: “Nếu không có gì thì tại sao phải khó chịu?”.

Từ đây, một hành động vốn chưa có ý nghĩa rõ ràng có thể tạo ra một chuỗi phản ứng khiến cả hai ngày càng ít tin nhau.

Nghiên cứu của Muise và cộng sự về Facebook từng mô tả một dạng vòng phản hồi tương tự: tiếp xúc với thông tin gây ghen có thể thúc đẩy việc tìm kiếm thêm thông tin, và việc tìm kiếm lại làm người dùng tiếp xúc với nhiều yếu tố có khả năng kích thích ghen tuông hơn.

Khi vòng lặp kéo dài, vấn đề không còn giới hạn ở mạng xã hội. Người đang nghi ngờ có thể bắt đầu đặt câu hỏi về thời gian đi làm, các cuộc gặp ngoài đời hoặc những thay đổi nhỏ trong thói quen. Người thường xuyên bị nghi ngờ lại có thể giảm chia sẻ để tránh tranh cãi. Việc giảm chia sẻ sau đó tiếp tục được hiểu như biểu hiện che giấu.

Niềm tin vì thế có thể suy giảm ngay cả khi chưa có bằng chứng rõ ràng về sự phản bội.

Khi nào mạng xã hội thực sự trở thành vấn đề trong hôn nhân?

Không phải mọi cảm giác ghen khi sử dụng mạng xã hội đều là dấu hiệu một cuộc hôn nhân đang mất niềm tin. Ghen tuông là phản ứng có thể xuất hiện khi một người nhận thấy nguy cơ đối với mối quan hệ mà họ coi trọng.

Điều quan trọng hơn là cường độ, cách diễn giải và hành vi sau cảm giác ghen.

Một tương tác trực tuyến có khả năng trở thành vấn đề đáng kể hơn khi nhiều yếu tố xuất hiện cùng lúc:

·         Một trong hai người thường xuyên giấu hoặc xóa những tương tác mà họ biết bạn đời sẽ quan tâm

·         Hai người có cách hiểu rất khác nhau về ranh giới với người khác trên mạng

·         Câu hỏi về mạng xã hội thường xuyên biến thành tranh cãi, buộc tội hoặc phòng thủ

·         Một người liên tục kiểm tra hoạt động trực tuyến để tìm bằng chứng

·         Những lời giải thích hợp lý hầu như không còn tạo được cảm giác tin tưởng

·         Hoạt động trực tuyến bắt đầu được dùng làm căn cứ để nghi ngờ cả những hành vi ngoài đời

Tuy nhiên, ranh giới phải được đánh giá trong bối cảnh của từng cặp vợ chồng. Có người thấy việc trò chuyện riêng với người yêu cũ là không phù hợp; người khác có thể chấp nhận nếu nội dung minh bạch và giới hạn rõ ràng.

Vì vậy, vấn đề không thể được xác định chỉ bằng câu hỏi “hành vi này có bình thường trên mạng xã hội không?”. Câu hỏi quan trọng hơn là: hai vợ chồng đã hiểu giống nhau về điều gì được chấp nhận trong mối quan hệ hay chưa?

Một hành vi không vi phạm chuẩn mực của người này vẫn có thể làm tổn thương người kia nếu trước đó hai bên chưa từng thống nhất ranh giới.

Vòng xoáy kiểm tra, nghi ngờ và che giấu hình thành như thế nào?

Một trong những cơ chế có khả năng làm niềm tin suy giảm nhanh nhất là sự tương tác qua lại giữa kiểm tra và phòng thủ.

Quá trình này có thể bắt đầu rất nhỏ.

Người A nhận thấy một tương tác đáng ngờ và hỏi. Người B cho rằng câu hỏi không hợp lý nên trả lời ngắn hoặc tỏ ra khó chịu. Người A cảm thấy phản ứng đó đáng ngờ và kiểm tra thêm. Người B nhận thấy mình bị theo dõi nên bắt đầu hạn chế những gì người A có thể nhìn thấy.

Ở bước này, ngay cả hành vi nhằm tránh xung đột cũng có thể trở thành “bằng chứng” mới của sự che giấu.

Sau nhiều lần lặp lại, cả hai người đều có thể thay đổi cách hành xử:

Người nghi ngờ ngày càng dựa vào việc kiểm tra để tìm cảm giác an toàn. Người bị kiểm tra ngày càng dựa vào việc giữ riêng tư để giảm cảm giác bị giám sát.

Hai chiến lược này xung đột trực tiếp với nhau. Càng kiểm tra, người kia càng phòng thủ; càng phòng thủ, người còn lại càng muốn kiểm tra.

Đây cũng là lý do yêu cầu xem điện thoại, mật khẩu hay tin nhắn không phải lúc nào cũng phục hồi được niềm tin. Việc tiếp cận thông tin có thể giải quyết một nghi vấn cụ thể, nhưng nếu cơ chế bất an vẫn còn, một đối tượng kiểm tra mới có thể nhanh chóng xuất hiện.

Ngược lại, quyền riêng tư cũng không nên được dùng như một lời giải thích mặc định cho mọi hành vi bí mật. Nếu một người liên tục thay đổi lời kể, che giấu những tương tác đã được hai bên xác định là vượt ranh giới hoặc cố tình tạo nhiều lớp bí mật, vấn đề không còn đơn thuần là sự ghen tuông do mạng xã hội.

Vì vậy cần phân biệt thiếu bằng chứng nhưng nhiều nghi ngờ với sự thiếu nhất quán thực sự trong hành vi của bạn đời. Hai tình huống này có thể trông giống nhau trên bề mặt nhưng cần được đánh giá khác nhau.

Vợ chồng có thể giảm ghen tuông do mạng xã hội bằng cách nào?

Giảm ghen tuông không có nghĩa một người phải học cách chấp nhận mọi tương tác của bạn đời. Mục tiêu thực tế hơn là giảm phần mơ hồ khiến hai người phải suy đoán và xây dựng những ranh giới mà cả hai đều hiểu.

Trước hết, cần nói về hành vi cụ thể thay vì quy kết động cơ. “Em thấy anh thường xuyên nhắn với người này vào ban đêm và em không biết mối quan hệ đó là gì” tạo cơ hội trao đổi nhiều hơn câu “Anh đang giấu em chuyện gì đúng không?”.

Cách nói thứ hai đưa ra kết luận trước khi hai bên cùng xem xét thông tin. Khi người nghe cảm thấy mình đã bị kết tội, phản ứng phòng thủ dễ xuất hiện và cuộc trao đổi nhanh chóng rời khỏi vấn đề ban đầu.

Hai vợ chồng cũng cần làm rõ những vùng dễ gây hiểu khác nhau, chẳng hạn:

·         Có chấp nhận nhắn tin riêng thường xuyên với người từng có quan hệ tình cảm hay không

·         Tương tác thân mật bằng bình luận hoặc biểu tượng cảm xúc được hiểu đến mức nào

·         Có cần thông báo khi một người cũ chủ động liên hệ hay không

·         Mức độ riêng tư nào trên điện thoại và tài khoản cá nhân được cả hai tôn trọng

·         Hành vi nào được cả hai xem là vượt ranh giới của hôn nhân

Những thỏa thuận này hiệu quả hơn khi mang tính hai chiều. Nếu một người yêu cầu bạn đời không được thực hiện một hành vi mà chính mình vẫn làm, ranh giới rất dễ trở thành công cụ kiểm soát thay vì nguyên tắc chung của mối quan hệ.

Một điểm quan trọng khác là không dùng việc kiểm tra liên tục như phương pháp duy nhất để tạo cảm giác an toàn. Niềm tin bền vững đòi hỏi sự nhất quán giữa lời nói và hành vi qua thời gian. Không một lần kiểm tra điện thoại nào có thể thay thế hoàn toàn quá trình này.

Khi xảy ra nghi ngờ, hai người có thể tách ba thứ ra khỏi nhau: điều đã quan sát được, cách mình diễn giải và điều mình chưa biết. Ví dụ, “anh ấy thích ba ảnh của một đồng nghiệp” là quan sát; “anh ấy có tình cảm với cô ấy” là diễn giải; nội dung và bản chất thực sự của quan hệ giữa hai người vẫn có thể là phần chưa biết.

Sự phân biệt đó không nhằm phủ nhận trực giác hay cảm xúc. Nó giúp vợ chồng tránh biến một tín hiệu chưa đủ rõ thành một kết luận chắc chắn.

Mạng xã hội có thể gây ghen tuông vợ chồng chủ yếu bằng cách làm những tương tác của bạn đời trở nên dễ quan sát nhưng khó diễn giải chính xác. Sự mơ hồ, so sánh xã hội, khả năng theo dõi liên tục và khác biệt về ranh giới có thể tạo thành vòng lặp nghi ngờ – kiểm tra – phòng thủ – xung đột.

Khi vòng lặp này kéo dài, niềm tin không chỉ giảm vì những gì xảy ra trên mạng mà còn vì hai người dần thay đổi cách nhìn và cách phản ứng với nhau. Tuy vậy, mạng xã hội không phải nguyên nhân tất yếu của ghen tuông hay đổ vỡ. Tác động của nó phụ thuộc vào mức độ an toàn vốn có trong mối quan hệ, sự nhất quán của hành vi và khả năng hai vợ chồng thống nhất được ranh giới rõ ràng cho đời sống trực tuyến.