Nguyên tắc sử dụng tiền chung cho mục tiêu cá nhân

Một mục tiêu hoàn toàn mang tính cá nhân vẫn có thể được tài trợ từ tiền chung nếu cả hai đã thống nhất rằng quỹ chung cũng được phép phục vụ một phần nhu cầu riêng. Ngược lại, ngay cả một mục tiêu nghe có vẻ hợp lý cũng khó được xem là phù hợp nếu người sử dụng tự quyết định, làm thiếu tiền cho nghĩa vụ chung hoặc phá vỡ một cam kết đã có.

Điều này phù hợp với cách Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) nhìn nhận sức khỏe tài chính: tài chính tốt không chỉ nằm ở số tiền đang có mà còn liên quan đến khả năng kiểm soát các khoản chi hiện tại, hấp thụ một cú sốc tài chính, duy trì tiến độ với các mục tiêu và vẫn có một mức tự do lựa chọn nhất định.

Do đó, nguyên tắc nền tảng có thể tóm gọn như sau:

Tiền chung có thể phục vụ một mục tiêu cá nhân khi quyền sử dụng đã được thừa nhận, các ưu tiên chung vẫn được bảo vệ và quyết định đó có thể được áp dụng công bằng cho những người cùng đóng góp vào quỹ.

Trước hết phải xác định “tiền chung” đang có nhiệm vụ gì

Không phải mọi khoản nằm trong tài khoản chung đều có cùng chức năng. Đây là điểm dễ gây nhầm lẫn nhất khi đánh giá một khoản chi cá nhân.

Một gia đình hoặc cặp đôi có thể cùng lúc có nhiều loại tiền chung:

·         Tiền dành cho chi phí sinh hoạt hằng tháng

·         Tiền dành cho các hóa đơn và nghĩa vụ bắt buộc

·         Quỹ dự phòng khẩn cấp

·         Tiền tiết kiệm cho một mục tiêu chung

·         Khoản tiền dư được phép chi tiêu linh hoạt

Sự khác biệt về chức năng quyết định mức độ được phép sử dụng.

Ví dụ, 10 triệu đồng đang nằm trong một tài khoản chung không đồng nghĩa toàn bộ 10 triệu đồng đều có thể được sử dụng giống nhau. Nếu 7 triệu đồng đã được dành để trả tiền nhà và hóa đơn, 2 triệu đồng thuộc quỹ dự phòng, chỉ còn 1 triệu đồng là khoản chi linh hoạt, thì khả năng sử dụng cho mục tiêu cá nhân thực tế chỉ nên được đánh giá trên phần tiền linh hoạt.

Đặc biệt, quỹ dự phòng không nên được xem như một khoản tiền nhàn rỗi chỉ vì chưa cần dùng đến. CFPB định nghĩa quỹ khẩn cấp là khoản dự trữ dành riêng cho các chi phí bất ngờ hoặc tình huống tài chính khẩn cấp, chẳng hạn sửa chữa, chi phí y tế hoặc mất thu nhập.

Vì vậy, trước khi hỏi “có được dùng tiền chung hay không”, cần hỏi một câu chính xác hơn:

Khoản tiền định sử dụng đang thuộc quỹ nào và quỹ đó được lập ra để làm gì?

Nếu mục tiêu cá nhân nằm ngoài nhiệm vụ đã xác định của quỹ, việc sử dụng tiền cần một quyết định mới của những người cùng sở hữu hoặc cùng chịu trách nhiệm với khoản tiền đó.

Khi nào sử dụng tiền chung cho mục tiêu cá nhân có thể được chấp nhận?

Một quyết định như vậy thường hợp lý hơn khi đồng thời đáp ứng một số điều kiện quan trọng.

Có sự đồng thuận trước khi tiền được sử dụng

Đồng thuận là điều kiện đầu tiên vì tiền chung không còn là nguồn lực mà một người có thể mặc nhiên quyết định hoàn toàn theo sở thích riêng.

Đồng thuận thực chất không phải chỉ là việc thông báo:

“Tôi sẽ lấy khoản này để mua thứ tôi cần.”

Một thỏa thuận đúng nghĩa phải cho người còn lại khả năng:

·         Biết khoản tiền sẽ được dùng vào đâu

·         Biết số tiền dự kiến sử dụng

·         Hiểu khoản chi ảnh hưởng thế nào đến kế hoạch chung

·         Đồng ý, từ chối hoặc đề nghị điều chỉnh trước khi quyết định được thực hiện

FINRA cũng nhấn mạnh vai trò của những cuộc trao đổi thường xuyên giữa các đối tác về ưu tiên tài chính của hộ gia đình, chi phí sắp tới, quỹ khẩn cấp và mục tiêu của từng người.

Điểm quan trọng nằm ở thời điểm của sự đồng thuận.

Thảo luận trước khi sử dụng tiền giúp hai bên cùng ra quyết định. Thông báo sau khi đã chi tiền chỉ giúp người kia biết một quyết định đã xảy ra.

Không làm thiếu tiền cho các nghĩa vụ chung

Đây là bài kiểm tra tài chính quan trọng nhất.

Giả sử một người muốn dùng 15 triệu đồng từ quỹ chung để tham gia một khóa học phục vụ mục tiêu nghề nghiệp riêng. Nếu sau khoản chi đó gia đình vẫn có đủ tiền cho:

·         Chi phí sinh hoạt

·         Các hóa đơn đến hạn

·         Nghĩa vụ trả nợ

·         Các khoản đã cam kết

·         Mức dự phòng cần thiết

thì quyết định có cơ sở để được xem xét.

Ngược lại, nếu phải trì hoãn tiền thuê nhà, sử dụng thẻ tín dụng để bù chi tiêu hoặc rút hết khoản dự phòng chỉ để thực hiện mục tiêu cá nhân, vấn đề không còn đơn thuần là “có đồng ý hay không”. Khoản chi đã trực tiếp làm suy yếu nền tảng tài chính chung.

CFPB coi khả năng kiểm soát tài chính thường ngày và khả năng hấp thụ cú sốc tài chính là hai thành phần cốt lõi của financial well-being.

Vì vậy, một mục tiêu cá nhân chỉ nên đứng sau những nghĩa vụ chung đã được xác định là phải bảo vệ.

Không phá vỡ một mục tiêu chung đã được ưu tiên cao hơn

Một khoản tiền có thể chưa cần dùng ngay nhưng vẫn không phải tiền dư.

Ví dụ, hai người đang dành 200 triệu đồng làm khoản trả trước để mua nhà. Một người muốn rút 40 triệu đồng để thực hiện một dự án cá nhân.

Về mặt dòng tiền hiện tại, gia đình có thể vẫn thanh toán đủ hóa đơn. Nhưng quyết định này khiến mục tiêu mua nhà bị lùi lại đáng kể.

Do đó, cần tính cả chi phí cơ hội của khoản chi:

Dùng số tiền này cho mục tiêu cá nhân đồng nghĩa mục tiêu chung nào sẽ phải chậm lại hoặc thu nhỏ?

CFPB khuyến nghị người tiêu dùng nhìn toàn bộ thu nhập và chi tiêu trước khi quyết định một khoản tiền có thực sự còn lại để dành cho mục tiêu khác hay không.

Một mục tiêu cá nhân vẫn có thể được ưu tiên hơn mục tiêu chung trong một thời điểm nhất định, nhưng đó cần là sự thay đổi ưu tiên được hai bên thống nhất, không phải việc một người đơn phương lấy tiền từ mục tiêu đã cam kết.

Quy tắc vẫn được xem là công bằng nếu đổi vai

Một cách kiểm tra rất hữu ích là đảo ngược tình huống:

Nếu người còn lại cũng sử dụng một khoản tương tự cho mục tiêu cá nhân của họ, mình có xem điều đó là hợp lý không?

Nếu câu trả lời là không, có thể vấn đề nằm ở nguyên tắc phân bổ chứ không phải ở bản thân mục tiêu.

Công bằng cũng không đồng nghĩa lúc nào cũng phải chia tiền theo tỷ lệ 50/50.

Một người có thể cần nhiều tiền hơn trong một giai đoạn vì:

·         Học nghề hoặc nâng cao năng lực

·         Chăm sóc sức khỏe

·         Thay đổi công việc

·         Xử lý một nhu cầu cá nhân quan trọng

Người còn lại không nhất thiết phải chi cùng một số tiền ngay lập tức. Điều cần bảo vệ là quyền tiếp cận nguồn lực cá nhân theo một nguyên tắc mà cả hai cùng chấp nhận.

Công bằng vì thế nên được đánh giá theo quy tắc dài hạn, thay vì so từng hóa đơn riêng lẻ.

Bốn lớp tài chính nên được kiểm tra trước khi quyết định

Một cách thực tế để tránh tranh luận cảm tính là kiểm tra khoản chi theo thứ tự ưu tiên.

Lớp 1: Nghĩa vụ bắt buộc

Đây là tiền cần để duy trì hoạt động bình thường của gia đình hoặc thực hiện những cam kết đã đến hạn.

Có thể bao gồm:

·         Nhà ở

·         Điện nước và sinh hoạt cơ bản

·         Trả nợ

·         Chăm sóc sức khỏe thiết yếu

·         Chi phí thiết yếu của con cái

·         Những nghĩa vụ tài chính đã cam kết

Nếu mục tiêu cá nhân khiến lớp này thiếu tiền, khoản chi chưa đạt điều kiện an toàn.

Lớp 2: Khả năng chống chịu rủi ro

Sau các nghĩa vụ hiện tại là khả năng đối phó với sự cố.

Không có một mức quỹ dự phòng duy nhất phù hợp với mọi gia đình. Tuy nhiên, FINRA sử dụng mức tương đương 3–6 tháng chi phí sinh hoạt như một mục tiêu tham khảo cho quỹ khẩn cấp, đồng thời lưu ý rằng ngay cả khoản dự phòng nhỏ hơn vẫn hữu ích.

Con số này không nên được biến thành điều kiện cứng.

Một hộ gia đình có hai nguồn thu ổn định, bảo hiểm tốt và chi phí cố định thấp có thể chấp nhận mức dự phòng khác với một gia đình chỉ có một nguồn thu hoặc thu nhập biến động mạnh.

Câu hỏi cần đặt ra là:

Sau khi lấy tiền cho mục tiêu cá nhân, gia đình còn đủ khả năng xử lý một sự cố tài chính hợp lý hay không?

Nếu câu trả lời trở nên đáng lo ngại, khoản tiền đó chưa thực sự là phần vốn tự do.

Lớp 3: Các mục tiêu chung đã cam kết

Đó có thể là:

·         Mua nhà

·         Sinh con

·         Học phí

·         Du lịch chung

·         Trả hết một khoản nợ

·         Tích lũy cho một kế hoạch dài hạn

Một khoản chi cá nhân có thể được chấp nhận dù khiến mục tiêu chung chậm lại, nhưng mức chậm lại phải được nhìn thấy rõ.

Thay vì hỏi:

“Có đủ 20 triệu để dùng không?”

nên hỏi:

“Nếu dùng 20 triệu, mục tiêu chung thay đổi thế nào?”

Câu hỏi thứ hai phản ánh đúng chi phí của quyết định hơn.

Lớp 4: Phần tiền tự do

Nếu ba lớp trước đã được bảo vệ, phần còn lại có thể được xem là khu vực linh hoạt hơn.

Hai người có thể thống nhất:

·         Mỗi người nhận một khoản chi cá nhân cố định

·         Mỗi người được sử dụng một tỷ lệ nhất định của phần tiền dư

·         Khoản dưới một ngưỡng nhất định không cần xin ý kiến

·         Khoản lớn hơn ngưỡng đó phải thảo luận

Khi đã có quy tắc như vậy, sử dụng tiền chung cho mục tiêu cá nhân không còn phải trở thành một cuộc thương lượng mới mỗi lần phát sinh.

Đây cũng là lý do lập ngân sách có giá trị: ngân sách giúp nhận diện trước các nghĩa vụ, khoản tiết kiệm và phần tiền thực sự có thể phân bổ cho các lựa chọn khác.

Không nên chỉ đánh giá mục tiêu cá nhân là “cần thiết” hay “không cần thiết”

Một trong những cách tranh luận dễ tạo xung đột nhất là cố gắng chứng minh mục tiêu của người này “xứng đáng” hơn mục tiêu của người kia.

Ví dụ:

·         Một người muốn học thêm

·         Một người muốn mua thiết bị cho sở thích riêng

·         Một người muốn đi du lịch một mình

·         Một người muốn đầu tư cho một dự án cá nhân

Giá trị của các mục tiêu này rất khó so sánh tuyệt đối.

Nếu chỉ dùng tiêu chí “cần thiết”, người kiểm soát tiền có thể vô tình trở thành người quyết định đâu là nhu cầu cá nhân hợp lệ của người còn lại.

Một cách đánh giá tốt hơn là tách hai câu hỏi:

Mục tiêu này có giá trị đối với người muốn thực hiện hay không?

và

Nguồn tiền chung hiện tại có phù hợp để tài trợ cho mục tiêu đó hay không?

Một mục tiêu có thể rất quan trọng nhưng quỹ chung hiện chưa đủ khả năng tài trợ. Ngược lại, một sở thích hoàn toàn không thiết yếu vẫn có thể được chi từ tiền chung nếu nó nằm trong phần ngân sách tự do đã được hai bên thống nhất.

Nhờ vậy, quyết định tài chính không biến thành sự phán xét sở thích cá nhân.

Khi nào không nên dùng tiền chung cho mục tiêu cá nhân?

Có một số tín hiệu cho thấy quyết định nên được dừng lại hoặc thiết kế lại.

Phải lấy từ quỹ khẩn cấp dù không có tình huống khẩn cấp

Quỹ khẩn cấp có chức năng cụ thể: hấp thụ những chi phí bất ngờ và cú sốc tài chính. Dùng quỹ này cho một khoản chi có thể dự đoán trước khiến gia đình mất lớp đệm đúng lúc rủi ro thực sự xuất hiện.

Nếu mục tiêu cá nhân đã biết trước từ nhiều tháng, giải pháp phù hợp hơn thường là tạo riêng một khoản tích lũy cho mục tiêu đó.

Khoản chi buộc gia đình phải vay hoặc phát sinh nợ đắt đỏ

Nếu lấy tiền chung hôm nay khiến tháng sau phải vay để trả các nghĩa vụ thông thường, chi phí thực của mục tiêu cá nhân không chỉ bằng số tiền đã chi mà còn bao gồm chi phí tài chính phát sinh sau đó.

FINRA lưu ý việc xử lý nợ lãi suất cao và duy trì quỹ khẩn cấp là những nền tảng cần được cân nhắc trước khi đưa tiền sang các mục tiêu tài chính khác.

Một người phải che giấu số tiền hoặc mục đích sử dụng

Nếu một quyết định chỉ có thể thực hiện bằng cách không cho người còn lại biết, đó là dấu hiệu mạnh cho thấy cơ chế đồng thuận đã bị phá vỡ.

Vấn đề ở đây không nhất thiết nằm ở giá trị khoản chi mà ở quyền ra quyết định đối với nguồn lực chung.

Nghiên cứu về xung đột tài chính trong các mối quan hệ cho thấy tiền bạc có thể trở thành một nguồn bất đồng đáng kể; vì vậy, cơ chế trao đổi và quy tắc rõ ràng có giá trị không chỉ về ngân sách mà còn về quản trị mối quan hệ.

Chỉ một người liên tục được ưu tiên

Một khoản chi cá nhân đơn lẻ có thể hoàn toàn hợp lý. Nhưng nếu cấu trúc lặp đi lặp lại theo hướng một người được sử dụng tiền chung cho mục tiêu của mình trong khi nhu cầu của người kia luôn bị trì hoãn, vấn đề đã chuyển từ “một khoản chi” sang cơ chế phân bổ nguồn lực không cân bằng.

Khi đó, cần xem lại nguyên tắc chung thay vì tiếp tục thương lượng từng giao dịch.

Có nên đặt một tỷ lệ cố định cho khoản chi cá nhân?

Không có một tỷ lệ phổ quát có thể kết luận rằng “dưới X% thu nhập thì được phép dùng tiền chung cho nhu cầu cá nhân”.

Khả năng chi phụ thuộc vào:

·         Thu nhập

·         Mức chi phí cố định

·         Nợ

·         Độ ổn định của nguồn thu

·         Quỹ dự phòng

·         Các mục tiêu chung

·         Số người phụ thuộc

·         Mức chấp nhận rủi ro của gia đình

Vì vậy, hai gia đình cùng kiếm 50 triệu đồng mỗi tháng có thể có khả năng dành tiền cho mục tiêu cá nhân hoàn toàn khác nhau.

Tỷ lệ chỉ hữu ích sau khi các bên xây dựng nó từ chính dòng tiền của mình.

Ví dụ, thay vì áp dụng một tỷ lệ bên ngoài, hai người có thể xác định:

Thu nhập chung

→ Trừ nghĩa vụ bắt buộc

→ Trừ phần tiết kiệm và dự phòng đã cam kết

→ Trừ phần dành cho mục tiêu chung

→ Xác định tiền tự do

→ Phân bổ một phần tiền tự do cho nhu cầu cá nhân của mỗi người

Cách này giúp khoản chi cá nhân phản ánh khả năng tài chính thực tế thay vì chạy theo một con số tiêu chuẩn không phù hợp.

Một quy trình 5 câu hỏi để quyết định trước mỗi khoản chi

Khi xuất hiện một mục tiêu cá nhân cần dùng tiền chung, có thể kiểm tra theo năm câu hỏi sau.

1.    Khoản tiền này đang thuộc quỹ nào?

2.    Sau khi sử dụng, các nghĩa vụ chung có còn được bảo đảm không?

3.    Quỹ dự phòng và các mục tiêu chung quan trọng có bị suy yếu đáng kể không?

4.    Những người có quyền với tiền chung đã thực sự đồng thuận chưa?

5.    Nếu áp dụng cùng nguyên tắc cho người còn lại, quyết định vẫn được xem là công bằng không?

Nếu cả năm câu trả lời đều thuận lợi, việc sử dụng tiền chung cho mục tiêu cá nhân có cơ sở để được chấp nhận.

Nếu chỉ vướng câu hỏi về khả năng tài chính, giải pháp có thể là trì hoãn hoặc tích lũy dần.

Nếu vướng câu hỏi về công bằng hoặc đồng thuận, vấn đề cần giải quyết trước lại là quy tắc quản lý tiền chung, chứ chưa phải bản thân khoản mua sắm.

Ví dụ: cùng một mục tiêu nhưng có thể dẫn đến hai quyết định khác nhau

Giả sử một người muốn dùng 30 triệu đồng để tham gia một chương trình đào tạo phục vụ sự nghiệp riêng.

Trường hợp thứ nhất: gia đình đã thanh toán đầy đủ nghĩa vụ, có quỹ dự phòng, mục tiêu chung vẫn đúng tiến độ và cả hai từng thống nhất có thể dùng một phần tiền dư để phát triển cá nhân.

Khoản chi có thể hợp lý dù lợi ích trực tiếp trước mắt thuộc về một người.

Trường hợp thứ hai: 30 triệu đồng phải lấy từ tiền dành cho ba tháng sinh hoạt sắp tới, trong khi thu nhập đang không ổn định và người còn lại không đồng ý.

Cùng là khóa học, nhưng quyết định đã khác hoàn toàn.

Điều đó cho thấy tên của mục tiêu không quyết định việc có nên sử dụng tiền chung hay không.

Yếu tố quyết định là cấu trúc tài chính xung quanh nó.

Cách thiết kế tiền chung để nhu cầu cá nhân không trở thành xung đột

Cách tốt nhất để giải quyết vấn đề thường không phải tranh luận mỗi lần có một khoản chi mới, mà là thống nhất quy tắc trước.

Một mô hình đơn giản có thể gồm ba vùng tiền:

·         Vùng được bảo vệ: Nghĩa vụ thiết yếu, quỹ dự phòng và những mục tiêu chung ưu tiên cao

·         Vùng cần đồng thuận: Khoản chi lớn hoặc khoản tiền có thể ảnh hưởng đáng kể đến kế hoạch chung

·         Vùng tự chủ: Khoản mỗi người có quyền sử dụng cho nhu cầu cá nhân mà không cần giải trình từng giao dịch

Mức tiền của từng vùng không nhất thiết phải giống nhau ở mọi gia đình.

Điểm quan trọng là người tham gia cùng biết:

·         Khoản nào không được tùy ý động đến

·         Khoản nào cần trao đổi

·         Khoản nào mỗi người được tự quyết

Khi ranh giới này rõ ràng, nhu cầu cá nhân và lợi ích chung không còn luôn đứng ở hai phía đối lập.

Sử dụng tiền chung cho mục tiêu cá nhân có thể được chấp nhận khi đó là một quyết định nằm trong quy tắc chung, thay vì hành động một người đơn phương chuyển nguồn lực chung sang nhu cầu riêng.

Tiêu chí quan trọng nhất không phải mục tiêu cá nhân có “đáng tiền” hay không. Cần xem khoản tiền thuộc quỹ nào, nghĩa vụ chung có được bảo vệ không, khả năng chống chịu tài chính còn đủ không, mục tiêu chung bị ảnh hưởng thế nào và những người cùng có quyền với tiền đã đồng thuận hay chưa.

Nếu muốn một nguyên tắc ngắn gọn để áp dụng, có thể dùng thứ tự:

Bảo vệ nghĩa vụ chung → bảo vệ khả năng dự phòng → bảo vệ các cam kết chung → xác định phần tiền linh hoạt → đồng thuận về khoản chi cá nhân.

Khi thứ tự này được duy trì và cùng một quy tắc có thể áp dụng công bằng cho các bên, tiền chung vẫn có thể hỗ trợ mục tiêu cá nhân mà không làm mất đi chức năng cốt lõi của nó.