Những yếu tố xác định mức quỹ dự phòng gia đình

Vì vậy, cách xác định hợp lý không phải là chọn sẵn “3 tháng” hay “6 tháng”, mà là lấy chi phí thiết yếu của gia đình làm nền, sau đó điều chỉnh số tháng bảo vệ theo mức độ dễ tổn thương của dòng tiền. Đồng thời, cần xem xét một lớp rủi ro khác là các khoản chi đột xuất lớn như y tế, sửa chữa nhà hoặc phương tiện mà thu nhập tháng bình thường hoặc bảo hiểm chưa chắc hấp thụ được. Vanguard cũng phân biệt hai dạng cú sốc này: cú sốc chi tiêu và cú sốc mất hoặc giảm thu nhập.

Bắt đầu từ chi phí thiết yếu, không phải thu nhập

Nền tảng của quỹ dự phòng nên là số tiền gia đình bắt buộc phải chi để tiếp tục vận hành trong một tháng khó khăn, chứ không phải toàn bộ thu nhập hàng tháng.

Giả sử một gia đình thu nhập 60 triệu đồng/tháng nhưng các khoản thiết yếu chỉ khoảng 30 triệu đồng. Nếu lấy thu nhập làm chuẩn, quỹ 6 tháng sẽ thành 360 triệu đồng. Nếu mục tiêu thực sự là duy trì những nhu cầu không thể trì hoãn khi mất thu nhập, cơ sở tính phù hợp hơn là 30 triệu đồng chi phí thiết yếu, tương ứng 180 triệu đồng cho 6 tháng.

Nhóm chi phí nền thường bao gồm những khoản như nhà ở, thực phẩm cơ bản, điện nước, chăm sóc sức khỏe, đi lại cần thiết, chăm sóc con nhỏ, bảo hiểm và các nghĩa vụ thanh toán tối thiểu không thể ngừng ngay. Các khoản mua sắm không thiết yếu, giải trí hoặc phần chi tiêu có thể cắt giảm mạnh trong khủng hoảng không nhất thiết phải được duy trì ở mức bình thường. Các hướng dẫn về quỹ khẩn cấp của Vanguard cũng sử dụng “living expenses” với những nhóm như nhà ở, thực phẩm, y tế, tiện ích, giao thông, nợ và chăm sóc trẻ em làm cơ sở cho lớp dự phòng mất thu nhập.

Một cách thực tế là xem lại chi tiêu của vài tháng gần nhất thay vì chỉ nhìn một tháng điển hình. CFPB khuyến nghị khi đánh giá ngân sách nên tính cả những khoản ít xuất hiện hơn như bảo hiểm, y tế, học phí hoặc hỗ trợ người thân, bởi chúng có thể bị bỏ sót nếu chỉ nhìn vào hóa đơn của một tháng.

Điểm quan trọng ở đây là:

Chi phí thiết yếu hàng tháng tạo ra “đơn vị đo” của quỹ dự phòng; các yếu tố rủi ro tiếp theo quyết định gia đình cần bao nhiêu đơn vị đó.

Độ ổn định của thu nhập quyết định số tháng dự phòng

Hai gia đình có cùng mức chi thiết yếu 30 triệu đồng/tháng chưa chắc cần quỹ bằng nhau. Khác biệt lớn nằm ở xác suất mất thu nhập và thời gian cần thiết để khôi phục dòng tiền.

FINRA cho biết mức 3–6 tháng chỉ là benchmark thông thường; người có thu nhập biến động hoặc làm nghề chuyên biệt có thể cần dự phòng lớn hơn người có công việc ổn định. Vanguard cũng đề xuất tăng dự phòng khi thu nhập không đều hoặc khi làm việc trong ngành có nguy cơ sa thải cao.

Do đó, gia đình nên tự đánh giá ít nhất ba câu hỏi:

·         Thu nhập có ổn định theo tháng không

·         Khả năng bị giảm hoặc mất thu nhập trong cùng một thời điểm lớn đến đâu

·         Nếu mất việc, mất bao lâu để có nguồn thu tương đương

Yếu tố thứ ba đặc biệt quan trọng. Vanguard lưu ý rằng việc lựa chọn vị trí trong khoảng 3–6 tháng có thể dựa vào mức độ dễ dàng tìm được một công việc mới có thu nhập tương tự.

Một người làm công việc phổ biến, nhu cầu tuyển dụng cao và có nhiều cơ hội thay thế thu nhập thường chịu rủi ro thời gian thấp hơn một người làm nghề rất chuyên biệt. Tương tự, người nhận lương cố định có mức biến động dòng tiền khác với người kinh doanh, làm nghề tự do, nhận hoa hồng hoặc có thu nhập mang tính mùa vụ.

Vì vậy, thu nhập cao không tự động đồng nghĩa với quỹ dự phòng có thể nhỏ. Nếu nguồn thu cao nhưng tập trung vào một công việc khó thay thế, rủi ro mất thu nhập vẫn có thể khiến gia đình cần vùng an toàn lớn.

Số người phụ thuộc và số nguồn thu làm thay đổi mức an toàn

Quỹ dự phòng không chỉ bảo vệ người tạo ra thu nhập mà còn bảo vệ những người phụ thuộc vào dòng tiền đó. FDIC đưa số người trong hộ gia đình vào nhóm yếu tố ảnh hưởng đến mức tiết kiệm khẩn cấp, trong khi Vanguard cũng khuyến nghị cân nhắc tăng dự phòng khi có người phụ thuộc.

Một hộ chỉ có một người trưởng thành và ít nghĩa vụ phụ thuộc thường có khả năng điều chỉnh chi tiêu nhanh hơn một gia đình có con nhỏ, cha mẹ cần hỗ trợ hoặc thành viên cần chăm sóc sức khỏe thường xuyên. Khi có nhiều người phụ thuộc, một phần lớn chi phí khó cắt giảm ngay cả khi thu nhập giảm.

Cơ cấu nguồn thu cũng cần được xem cùng số người phụ thuộc. Về mặt quản trị rủi ro dòng tiền, có thể xem hai nguồn thu độc lập là một lớp phân tán rủi ro tốt hơn so với việc cả gia đình phụ thuộc hoàn toàn vào một nguồn. Tuy nhiên, lợi ích này giảm đáng kể nếu hai người cùng làm cho một doanh nghiệp, cùng một ngành có tính chu kỳ cao hoặc thu nhập cùng phụ thuộc vào một hoạt động kinh doanh. Đây là suy luận từ nguyên tắc mà FINRA và Vanguard sử dụng khi liên hệ quy mô dự phòng với độ ổn định và mức độ tập trung của thu nhập.

Vì vậy, không nên chỉ đếm “gia đình có hai người đi làm”. Điều cần đánh giá là:

Có bao nhiêu nguồn thu thực sự độc lập và một cú sốc có thể làm mất bao nhiêu phần trăm tổng thu nhập của cả nhà?

Một gia đình hai nguồn thu nhưng cùng chịu một loại rủi ro có thể cần quỹ gần với hộ một nguồn thu hơn là một gia đình có hai nguồn thu độc lập.

Chi phí cố định càng khó cắt, quỹ càng cần dày

Không phải hai gia đình cùng chi 30 triệu đồng/tháng đều có khả năng co hẹp ngân sách giống nhau.

Một gia đình có phần lớn chi tiêu linh hoạt có thể giảm mức sống trong vài tháng khi thu nhập gặp vấn đề. Ngược lại, nếu phần lớn ngân sách nằm ở tiền thuê hoặc trả nhà, học phí, chăm sóc trẻ, nghĩa vụ nợ, bảo hiểm và các khoản sức khỏe thiết yếu, khả năng giảm chi nhanh sẽ thấp hơn.

CFPB lưu ý rằng các nghĩa vụ chi tiêu và mức thu nhập không đủ có thể tạo ra ràng buộc tài chính, làm các hộ gia đình khó xây dựng khả năng chống chịu trước tình huống khẩn cấp. Khi lập ngân sách, CFPB cũng khuyến nghị nhìn đầy đủ cả các khoản không xuất hiện hàng tháng để tránh đánh giá thấp nghĩa vụ thực tế.

Do đó, ngoài tổng chi phí thiết yếu, nên xem tỷ lệ chi phí có thể cắt giảm trong vòng một tháng.

Ví dụ, hai gia đình đều có chi phí thiết yếu hiện tại là 25 triệu đồng:

·         Gia đình A có thể giảm xuống khoảng 20 triệu đồng nếu tạm dừng một số khoản linh hoạt

·         Gia đình B vẫn phải duy trì gần 25 triệu đồng vì phần lớn là nhà ở, chăm sóc con và nghĩa vụ thanh toán cố định

Gia đình B có biên điều chỉnh nhỏ hơn. Khi cùng gặp cú sốc thu nhập, tiền trong quỹ của họ sẽ bị tiêu hao nhanh hơn, vì vậy có lý do để chọn số tháng dự phòng cao hơn.

Điểm cần tránh là tính quỹ dự phòng dựa trên một ngân sách “lý tưởng” đã cắt giảm quá mức. Nếu con số đó không thể duy trì trong thực tế, quỹ được tính ra sẽ tạo cảm giác an toàn giả.

Bảo hiểm và các cú sốc chi tiêu lớn tạo thêm lớp dự phòng

Mất việc không phải tình huống duy nhất làm gia đình cần tiền mặt khẩn cấp. CFPB liệt kê những trường hợp như sửa xe, sửa nhà, hóa đơn y tế hoặc mất thu nhập; đồng thời khuyến nghị nhìn lại những khoản chi bất ngờ đã từng phát sinh và chi phí thực tế của chúng để xác định mục tiêu tiết kiệm phù hợp.

Vanguard gọi nhóm này là spending shocks, tách biệt với income shocks. Khi xác định quy mô dự phòng cho cú sốc chi tiêu, tổ chức này lưu ý cần xem xét phạm vi bảo hiểm, mức khấu trừ và các chi phí sinh hoạt thực tế.

Điều đó có nghĩa là bảo hiểm không làm nhu cầu dự phòng biến mất. Thứ cần đánh giá là phần thiệt hại gia đình thực sự phải tự thanh toán.

Chẳng hạn, nếu một rủi ro y tế lớn đã được bảo hiểm tương đối đầy đủ nhưng gia đình vẫn phải chịu một phần chi phí trước hoặc ngoài phạm vi bảo hiểm, phần tiền tự chi này mới là yếu tố cần đưa vào đánh giá. Tương tự, gia đình thường xuyên phụ thuộc vào ô tô để đi làm có mức độ nhạy cảm khác với hộ có nhiều phương án đi lại thay thế.

Một cách tiếp cận tốt hơn là không cố dự đoán mọi sự cố có thể xảy ra. Hãy xác định một vài cú sốc có khả năng ảnh hưởng lớn nhất tới gia đình, rồi hỏi:

·         Khoản tiền phải tự chi nếu sự cố xảy ra là bao nhiêu

·         Bảo hiểm hoặc nguồn bồi hoàn có thể hấp thụ được phần nào

·         Sự cố có thể xảy ra cùng lúc với việc giảm thu nhập hay không

Câu hỏi cuối giúp tránh trường hợp quỹ đủ xử lý một hóa đơn đột xuất nhưng sau đó lại không còn đủ để duy trì sinh hoạt nếu dòng tiền tiếp tục suy giảm.

Quy đổi các yếu tố thành mức quỹ phù hợp

Sau khi xem xét các yếu tố trên, gia đình có thể dùng benchmark 3–6 tháng như điểm xuất phát, sau đó điều chỉnh theo rủi ro của chính mình. FDIC, FINRA và Vanguard đều sử dụng vùng tham khảo này cho cú sốc mất thu nhập, trong khi CFPB nhấn mạnh rằng mục tiêu cuối cùng vẫn phải dựa trên hoàn cảnh thực tế của từng người.

Có thể tổng hợp logic như sau:

Chọn mốc gần 3 tháng khi rủi ro thu nhập thấp

Mốc khoảng 3 tháng có thể là điểm xuất phát hợp lý hơn khi nhiều điều kiện thuận lợi xuất hiện cùng lúc: thu nhập ổn định, khả năng tìm nguồn thu thay thế tốt, gia đình có nhiều nguồn thu độc lập, ít nghĩa vụ phụ thuộc và chi phí có thể điều chỉnh tương đối nhanh.

Điều này không có nghĩa 3 tháng là “đủ” trong mọi trường hợp. Nó chỉ phản ánh rằng nguy cơ phải sử dụng toàn bộ quỹ trong một giai đoạn kéo dài tương đối thấp.

Nghiêng về 6 tháng hoặc hơn khi rủi ro tập trung

Nếu một gia đình phụ thuộc vào một người kiếm tiền chính, thu nhập biến động, nghề nghiệp khó thay thế, có nhiều người phụ thuộc hoặc phần lớn ngân sách là nghĩa vụ khó cắt, vùng 6 tháng sẽ tạo biên an toàn lớn hơn. FINRA còn lưu ý rằng người có thu nhập biến động hoặc nghề nghiệp chuyên biệt có thể cần dự phòng vượt mức thông thường 3–6 tháng.

Không nên tự động tăng quỹ chỉ vì cảm giác bất an. Lý do tăng phải gắn với một rủi ro có thể giải thích được, chẳng hạn thời gian tìm việc dự kiến dài hơn, thu nhập biến động mạnh hơn hoặc khả năng giảm chi thấp hơn.

Kiểm tra thêm lớp chi phí đột xuất

Sau khi tính phần dự phòng cho mất thu nhập, gia đình nên kiểm tra xem số tiền đó có đủ hấp thụ một cú sốc chi tiêu đáng kể mà không phá vỡ hoàn toàn lớp bảo vệ thu nhập hay không. Vanguard sử dụng chính sự phân biệt giữa spending shock và income shock để cho thấy hai nhu cầu này không hoàn toàn giống nhau.

Ví dụ, một gia đình có 25 triệu đồng chi phí thiết yếu mỗi tháng:

·         Nếu rủi ro thấp và chọn 3 tháng, lớp dự phòng mất thu nhập là khoảng 75 triệu đồng

·         Nếu cần 4 tháng, mục tiêu tương ứng là khoảng 100 triệu đồng

·         Nếu rủi ro cao và chọn 6 tháng, lớp dự phòng là khoảng 150 triệu đồng

Sau đó, gia đình tiếp tục xem xét khoản chi đột xuất lớn nhất có tính thực tế đối với hoàn cảnh của mình. Đây là bước giúp chuyển từ một benchmark chung thành mức quỹ có ý nghĩa thực tế.

Cũng cần đánh giá lại mục tiêu khi hoàn cảnh thay đổi. Việc sinh con, chuyển từ lương cố định sang kinh doanh, mua nhà với nghĩa vụ thanh toán lớn hơn, một người nghỉ việc hoặc phạm vi bảo hiểm thay đổi đều có thể làm mức quỹ cũ không còn phản ánh đúng khả năng chịu rủi ro của gia đình.

Mức quỹ dự phòng gia đình phù hợp không được quyết định chỉ bằng câu hỏi “nên có 3 tháng hay 6 tháng chi tiêu”. Trước hết, gia đình cần xác định đúng chi phí thiết yếu hàng tháng. Sau đó mới đánh giá độ ổn định và khả năng thay thế thu nhập, số người phụ thuộc, mức độ tập trung của nguồn thu, tỷ trọng nghĩa vụ cố định và phần chi phí bất ngờ mà bảo hiểm không hấp thụ.

Khoảng 3–6 tháng chi phí là một benchmark hữu ích để bắt đầu, nhưng không phải chuẩn cố định cho mọi hộ gia đình. Gia đình có rủi ro thấp có thể nghiêng về vùng thấp hơn; khi nhiều yếu tố bất lợi cùng tập trung, vùng cao hơn hoặc một biên dự phòng bổ sung sẽ hợp lý hơn. Mục tiêu cuối cùng là có đủ thời gian và thanh khoản để xử lý một cú sốc tài chính mà không buộc gia đình phải ngay lập tức cắt các nhu cầu thiết yếu hoặc chuyển toàn bộ áp lực sang nợ vay.