Cách xác định mức đóng góp tài chính gia đình

Cách tiếp cận phù hợp là xác định trước chi phí nào thực sự thuộc ngân sách chung, sau đó phân bổ ngân sách này dựa trên khả năng tài chính của từng thành viên. FDIC cũng nêu nhiều cách tổ chức tài chính giữa các cặp đôi, trong đó có phương pháp đóng góp theo tỷ lệ thu nhập; ví dụ người tạo ra 60% tổng thu nhập có thể chịu 60% các hóa đơn và nghĩa vụ chung.

Xác định tổng ngân sách chung trước khi xác định phần đóng góp

Không thể biết mỗi người nên đóng bao nhiêu nếu gia đình chưa biết thực tế cần bao nhiêu tiền cho các nhu cầu chung.

Ngân sách chung nên được hình thành từ những khoản mà các thành viên cùng sử dụng hoặc cùng có trách nhiệm, chẳng hạn:

·         Nhà ở

·         Điện, nước, internet và các tiện ích chung

·         Thực phẩm và sinh hoạt gia đình

·         Chi phí nuôi con hoặc chăm sóc người phụ thuộc

·         Đi lại chung nếu có

·         Bảo hiểm hoặc nghĩa vụ chung

·         Khoản tiết kiệm cho mục tiêu chung đã thống nhất

·         Quỹ dự phòng của gia đình

CFPB hướng dẫn việc lập ngân sách bằng cách xác định thu nhập, liệt kê chi phí và đối chiếu tổng chi tiêu với tổng thu nhập. Cách làm này quan trọng vì mức đóng góp chỉ có ý nghĩa khi dựa trên một ngân sách phản ánh dòng tiền thực tế thay vì một con số ước lượng cảm tính.

Ví dụ, nếu tổng chi phí và khoản tiết kiệm chung cần thiết mỗi tháng là 24 triệu đồng, thì 24 triệu đồng mới là số tiền cần phân bổ giữa các thành viên. Không nên bắt đầu bằng câu hỏi “mỗi người phải đưa bao nhiêu?” rồi mới tìm cách tiêu hết số tiền đó.

Khả năng đóng góp nên dựa trên thu nhập thực nhận

Sau khi xác định ngân sách chung, yếu tố quan trọng tiếp theo là khả năng tài chính của từng thành viên.

Nên ưu tiên thu nhập thực nhận có thể sử dụng, thay vì chỉ nhìn vào lương danh nghĩa. Nếu một người có tổng thu nhập 35 triệu đồng nhưng số tiền thực tế nhận được sau các khoản khấu trừ bắt buộc là 30 triệu đồng, thì 30 triệu đồng phản ánh khả năng chi trả sát hơn.

Khi hai thành viên có thu nhập tương đương, chia đều có thể đơn giản và hợp lý. Nhưng chênh lệch thu nhập càng lớn, chia cùng một số tiền càng dễ tạo ra tỷ lệ gánh nặng khác nhau.

Ví dụ:

·         Thành viên A có thu nhập thực nhận 30 triệu đồng/tháng

·         Thành viên B có thu nhập thực nhận 20 triệu đồng/tháng

·         Tổng thu nhập là 50 triệu đồng

·         A tạo ra 60% tổng thu nhập

·         B tạo ra 40% tổng thu nhập

Nếu ngân sách chung là 20 triệu đồng, cách chia theo thu nhập sẽ là:

A đóng: 20 triệu × 60% = 12 triệu đồng

B đóng: 20 triệu × 40% = 8 triệu đồng

Sau đóng góp, A còn 18 triệu đồng và B còn 12 triệu đồng. Mỗi người đều dành 40% thu nhập của mình cho ngân sách chung. Đây chính là điểm khác biệt giữa chia đều số tiền và chia đều mức độ gánh vác.

Khi nào nên chia đều và khi nào nên chia theo tỷ lệ?

Không có một tỷ lệ duy nhất phù hợp với mọi gia đình. Phương pháp nên thay đổi theo mức chênh lệch về khả năng tài chính và cách các thành viên phân chia trách nhiệm.

Chia đều phù hợp khi năng lực tài chính tương đối tương đương

Cách 50/50 dễ quản lý nhất khi thu nhập và các trách nhiệm liên quan của hai người không chênh lệch đáng kể.

Giả sử ngân sách chung là 20 triệu đồng và hai người đều có thu nhập thực nhận khoảng 30 triệu đồng. Mỗi người đóng 10 triệu đồng đồng nghĩa với việc mỗi người sử dụng khoảng một phần ba thu nhập cho gia đình.

Trong trường hợp đó, chia đều tiền cũng tương đối gần với chia đều khả năng đóng góp.

Nhưng nếu một người thu nhập 40 triệu đồng và người còn lại chỉ có 20 triệu đồng, việc mỗi người đóng 10 triệu đồng khiến người thứ nhất sử dụng 25% thu nhập còn người thứ hai sử dụng 50%. Số tiền giống nhau nhưng sức ép tài chính không giống nhau.

Chia theo tỷ lệ phù hợp khi thu nhập chênh lệch

Công thức cơ bản có thể sử dụng là:

Tỷ lệ đóng góp của một thành viên = Thu nhập dùng để tính đóng góp của thành viên đó ÷ Tổng thu nhập dùng để tính đóng góp của gia đình

Sau đó:

Số tiền đóng góp = Ngân sách chung × Tỷ lệ đóng góp

Cách này có ưu điểm là khi thu nhập tăng hoặc giảm, trách nhiệm tài chính cũng thay đổi tương ứng thay vì cố định ở một con số không còn phù hợp.

FDIC mô tả chính cách tiếp cận theo tỷ lệ này khi đề cập đến việc chia sẻ trách nhiệm tài chính giữa các cặp đôi.

Có thể sử dụng mô hình kết hợp

Không phải mọi khoản chi đều nhất thiết phải áp dụng cùng một công thức.

Gia đình có thể thống nhất:

·         Một số chi phí cơ bản được chia theo tỷ lệ thu nhập

·         Một số khoản sử dụng mang tính cá nhân được người sử dụng tự thanh toán

·         Mục tiêu tiết kiệm chung được đóng góp theo tỷ lệ đã thỏa thuận

Mô hình kết hợp hữu ích khi các thành viên muốn duy trì một phần tài chính độc lập nhưng vẫn phân bổ trách nhiệm chung theo khả năng thực tế.

Không nên chỉ nhìn vào thu nhập khi đánh giá mức đóng góp

Thu nhập là biến số quan trọng nhưng chưa đủ để xác định mức đóng góp tài chính gia đình.

Hai người có cùng thu nhập vẫn có thể có khả năng đóng góp khác nhau nếu điều kiện tài chính và trách nhiệm của họ khác nhau đáng kể.

Nghĩa vụ tài chính cần được xem xét nhưng không phải khoản nào cũng được ưu tiên

Các nghĩa vụ bắt buộc hoặc đã được gia đình công nhận có thể làm giảm phần thu nhập thực tế mà một thành viên có thể sử dụng.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa nghĩa vụ không thể tránh khỏi và chi tiêu cá nhân do lựa chọn.

Nếu mọi khoản chi cá nhân đều được trừ trước khi tính đóng góp, một người chi tiêu nhiều cho bản thân có thể vô tình chuyển thêm gánh nặng ngân sách sang người còn lại. Vì vậy, gia đình nên thống nhất rõ những khoản nào được coi là nghĩa vụ hợp lý trước khi áp dụng công thức.

Đóng góp phi tài chính cũng ảnh hưởng đến mức đóng góp hợp lý

Công việc chăm sóc con, chăm sóc người thân, quản lý nhà cửa hoặc hy sinh thời gian làm việc để đảm nhiệm trách nhiệm gia đình đều có giá trị, dù không trực tiếp xuất hiện dưới dạng tiền.

Nếu một thành viên giảm giờ làm để chăm con, thu nhập của họ có thể thấp hơn chính vì đang thực hiện một phần trách nhiệm chung. Trong trường hợp đó, chỉ lấy thu nhập thấp hơn làm căn cứ rồi yêu cầu cùng mức đóng góp tài chính có thể bỏ qua nguyên nhân tạo ra chênh lệch thu nhập.

Không nhất thiết phải quy đổi từng giờ làm việc gia đình thành tiền. Điều quan trọng là các thành viên thừa nhận yếu tố này khi thống nhất tỷ lệ đóng góp.

Thu nhập không ổn định cần được tính khác thu nhập cố định

Nếu một thành viên làm nghề tự do, kinh doanh, nhận hoa hồng hoặc có thu nhập theo mùa, sử dụng riêng thu nhập của một tháng có thể làm tỷ lệ đóng góp biến động quá mạnh.

Một cách thực tế là lấy mức thu nhập bình quân của một khoảng thời gian đại diện, sau đó định kỳ cập nhật lại. Khoảng thời gian càng phản ánh được chu kỳ thu nhập thực tế thì con số càng hữu ích.

CFPB cũng nhấn mạnh việc theo dõi thu nhập, nguồn lực và chi phí trước khi xây dựng ngân sách dòng tiền, thay vì chỉ dựa trên một thời điểm đơn lẻ.

Ví dụ, nếu thu nhập ba tháng gần nhất của một người lần lượt là 18, 30 và 24 triệu đồng, có thể dùng mức bình quân 24 triệu đồng làm cơ sở tạm thời thay vì thay đổi tỷ lệ đóng góp sau từng tháng.

Đây là phương pháp làm ổn định phép tính, không phải một chuẩn bắt buộc. Nếu thu nhập có tính mùa vụ dài hơn, gia đình cần sử dụng khoảng dữ liệu phù hợp hơn với chu kỳ đó.

Kiểm tra mức đóng góp bằng phần thu nhập còn lại

Một công thức có vẻ công bằng về tỷ lệ vẫn cần được kiểm tra bằng tác động thực tế.

Sau khi tính mức đóng góp dự kiến, mỗi thành viên nên xem:

Thu nhập thực nhận − đóng góp gia đình − nghĩa vụ cá nhân cần thiết = phần nguồn lực còn lại

Nếu một người liên tục không còn đủ khả năng đáp ứng các nhu cầu cơ bản hoặc duy trì những cam kết tài chính thiết yếu, tỷ lệ hiện tại cần được xem xét lại.

Ngược lại, việc một người muốn duy trì mức chi tiêu cá nhân cao không tự động là lý do để giảm trách nhiệm với ngân sách chung.

Điểm cần đánh giá là khả năng chi trả thực tế, không phải khả năng duy trì mọi lựa chọn chi tiêu trước đó.

Có thể xác định mức đóng góp theo quy trình 5 bước

Một gia đình có thể áp dụng quy trình sau để biến thảo luận về tiền bạc thành phép tính minh bạch hơn:

1.    Tính ngân sách chung, bao gồm chi phí thiết yếu, nghĩa vụ chung và mục tiêu tiết kiệm đã thống nhất

2.    Xác định thu nhập thực nhận của từng thành viên trong cùng một khoảng thời gian

3.    Điều chỉnh những nghĩa vụ đặc biệt đã được thống nhất, tránh tự động coi mọi khoản chi cá nhân là khoản được ưu tiên

4.    Chọn nguyên tắc phân bổ, chẳng hạn chia đều, chia theo tỷ lệ thu nhập hoặc mô hình kết hợp

5.    Kiểm tra lại tác động, đặc biệt là tỷ lệ thu nhập mỗi người phải dành cho gia đình và nguồn lực còn lại sau đóng góp

Ví dụ, gia đình cần 18 triệu đồng mỗi tháng. A có 24 triệu đồng thu nhập dùng để tính đóng góp, B có 16 triệu đồng.

Tổng nguồn lực là 40 triệu đồng, nên tỷ lệ tương ứng là 60% và 40%. Mức đóng góp ban đầu sẽ là:

A: 10,8 triệu đồng

B: 7,2 triệu đồng

Sau đó hai người vẫn cần xem xét liệu tỷ lệ này có phản ánh đúng các trách nhiệm phi tài chính, nghĩa vụ đặc biệt và sự ổn định thu nhập hay không. Công thức là điểm khởi đầu cho thỏa thuận, không thay thế cho việc đánh giá hoàn cảnh thực tế.

Mức đóng góp cần được điều chỉnh khi hoàn cảnh thay đổi

Một tỷ lệ hợp lý hôm nay không nhất thiết còn phù hợp sau khi thu nhập, chi phí hoặc trách nhiệm gia đình thay đổi.

Các tình huống nên kích hoạt việc xem xét lại gồm:

·         Một thành viên tăng hoặc giảm thu nhập đáng kể

·         Một người mất việc hoặc chuyển sang nguồn thu không ổn định

·         Gia đình có thêm người phụ thuộc

·         Chi phí nhà ở hoặc các khoản thiết yếu thay đổi lớn

·         Một người giảm thời gian làm việc để đảm nhận trách nhiệm chăm sóc

·         Xuất hiện hoặc kết thúc một nghĩa vụ tài chính quan trọng

Việc rà soát không nhất thiết có nghĩa phải thay đổi tỷ lệ mỗi tháng. Mục tiêu là tránh để một công thức cũ tiếp tục được sử dụng trong khi điều kiện tạo nên công thức đó đã thay đổi.

Mức đóng góp tài chính gia đình phù hợp nên được xác định từ ngân sách chung và khả năng đóng góp thực tế của mỗi thành viên, thay vì mặc định rằng công bằng luôn đồng nghĩa với chia đều.

Khi khả năng tài chính tương đương, 50/50 có thể là phương án đơn giản. Khi thu nhập chênh lệch, phân bổ theo tỷ lệ thu nhập thường phản ánh mức độ gánh vác rõ hơn. Tuy nhiên, tỷ lệ cuối cùng vẫn cần tính đến nghĩa vụ hợp lý, sự ổn định của thu nhập và những đóng góp phi tài chính cho gia đình.

Một nguyên tắc hữu ích là: đừng chỉ hỏi mỗi người đóng bao nhiêu tiền; hãy kiểm tra mỗi người đang dành bao nhiêu nguồn lực của mình cho trách nhiệm chung.